|| Om tat sat ||

Sloka text in Devanagari , Telugu , Kannada , Gujarati , English
Sundarakanda
Sarga 1( continued)

Slokas 001-101 , Slokas 101-201

||Sloka 1.101||

હિરણ્યનાભો મૈનાકો નિશમ્ય લવણાંભસઃ ||1.101||
ઉત્પપાત જલાત્તૂર્ણં મહાદ્રુમ લતા યુતઃ||

સ|| હિરણ્યનાભઃ મહાદ્રુમલતાયુતઃ લવણાંભસઃ મૈનાકઃ (એતત્) નિશમ્ય જલાત્ તૂર્ણમ્ ઉત્પપાત||

||Sloka meanings||

હિરણ્યનાભઃ મહાદ્રુમલતાયુતઃ
- one with golden peaks, one full of great tress and creepers ,
મૈનાકઃ (એતત્) નિશમ્ય
- Mainaka having heard this
જલાત્ તૂર્ણમ્ ઉત્પપાત
- immediately came up from the waters.

||Sloka summary||

"The golden peaked mountain, full of great trees, hidden in the salty waters, having heard this immediately came up from the waters".||1.101||

||Sloka 1.102||

સસાગરજલં ભિત્વા બભૂવાભ્યુત્થિતઃ તદા ||1.102||
યથા જલધરં ભિત્વા દીપ્તરશ્મિર્દિવાકરઃ |

સ|| તદા સઃ સાગરજલં ભિત્વા યથા દીપ્તરશ્મિઃ દિવાકરઃ જલધરં ભિત્વા (ઇવ) તદા સઃ સાગરજલં ભિત્વા અભ્યુદ્ધિતઃ બભૂવ||

||Sloka meanings||

તદા સઃ સાગરજલં ભિત્વા
- then he rose up from the sea waters
દીપ્તરશ્મિઃ દિવાકરઃ જલધરં ભિત્વા (ઇવ)
- like the sun breaking through the clouds
તદા સઃ સાગરજલં ભિત્વા
- then he rising out of the sea
અભ્યુદ્ધિતઃ બભૂવ
- rose up and appeared.

||Sloka summary||

"Then the mountain rose up from the waters like the Sun breaking through water laden clouds." ||1.102||

Then Mainaka rose up through the oceanic waters.

It is worthwhile repeating the story of Mainaka here.

Sagara sees Hanuman flying across the skies to accomplish Rama's mission and in turn work for the benefit of Vanaras.

"રામાર્થં વાનરાર્થં ચ"
" For Rama and for the Vanaras ".

Sagara grew under the patronage of Sagara, the Ikshvaku king. So Sagara feels obliged to help the Rama of Ikshvaku line.

He gives his own reasoning

"કર્તવ્યં અકૃતં કાર્યં
સતાં મન્યુમુદીરયેત્"|

"An action that needs to be performed if not performed, should indeed to be indicted or it will anger the learned ones".

To return a favor is indeed a well-known dictum. In that line of thinking the Ikshavakus indeed need to be repaid by Sagara. Not doing so is indeed improper. So the Ikshavakus minister Hanuman, flying across the seas to accomplish the task of Ikshvaku Rama is to be helped. Helping Hanuman is same as helping Ikshavakus. That is the thinking of Sagara.

So to help Hanuman Sagara tells Mainaka. Mainaka is the mountain lying within the sea. He is also blocking the path of Asuras from the nether world. He has the capacity to grow up or across or down. If Mainaka grows up above the sea, then Hanuman can rest in its peaks and proceed. That is Sagara's thought. And he tells the same to Mainaka .

Here Valmiki conveys one more nugget.

"અતિથિઃ પૂજાર્હઃ", guests are to be worshiped. That is a duty. Above the guest is the seer, a person of knowledge. Thus Seers too are to be worshipped.

As soon as he was told thus, Mainaka grows up above the ocean with his peaks. Peaks having golden glitter in the bright Sun light.

||Sloka 1.103||

સ મહાત્મ મુહૂર્તેન સર્વતઃ સલિલાવૃતઃ ||1.103||
દર્શયામાસ શૃઙ્ગાણિ સાગરેણ નિયોજિતઃ |

સ|| મુહૂર્તેન સાગરેણ નિયોજિતઃ સર્વતઃ સલિલાવૃતઃ સઃ મહાત્મ શૃંગાણિ દર્શયામાસ||

||Sloka meanings||

સર્વતઃ સલિલાવૃતઃ મહાત્મ
- that great mountain surrounded by water all around
મુહૂર્તેન સાગરેણ નિયોજિતઃ
- deployed by Sagara in a moment
સઃ શૃંગાણિ દર્શયામાસ
- he started to show his mountain peaks

||Sloka summary||

"Deployed in the waters by Sagara in a moment, the great mountain started to show his peaks." ||1.103||

||Sloka 1.104||

આદિત્યોદિય સંકાશૈરાલિખિદ્ભિરિવાંબરમ્|
શાતકુંભમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સકિન્નરમહોરગૈઃ ||1.104||

સ|| સઃ કિન્નરમહોરગૈઃ અદિત્યોદિય સંકાશૈઃ શાતકુંભમયૈઃ શૃંગૈઃ અમ્બરં આલિખદ્ભિઃ (દર્શયામાસ)||

||Sloka meanings||

કિન્નરમહોરગૈઃ
- with Kinnaras and Nagas
અમ્બરં આલિખદ્ભિઃ
- touching the sky as it were
શાતકુંભમયૈઃ શૃંગૈઃ
- with golden peaks
અદિત્યોદિય સંકાશૈઃ
- like the morning Sun

||Sloka summary||

"With Nagas and Kinnaras, and golden peaks which are as if scraping the sky, the great Mountain was resembling the rising Sun." ||1.104||

||Sloka 1.105||

તપ્તજાંબૂનદૈઃ શૃઙ્ગૈઃ પર્વતસ્ય સમુત્થિતૈઃ ||1.105||
આકાશં શસ્ત્ર સંકાશં અભવત્કાંચનપ્રભમ્|

સ|| પર્વતસ્ય સમુત્થિતૈઃ શૃઙ્ગૈઃ તપ્તજામ્બૂનદૈઃ આકાશમ્ શસ્ત્ર સંકાશં કાંચન પ્રભં અભવત્||

||Sloka meanings||

સમુત્થિતૈઃ પર્વતસ્ય તપ્તજામ્બૂનદૈઃ શૃઙ્ગૈઃ
- with the golden peaks of the mountain that rose up (from the sea)

આકાશમ્ શસ્ત્ર સંકાશં કાંચન પ્રભં અભવત્|
- the sky took the burnished gold color of weapons

||Sloka summary||

"With the golden peaks of the mountain that rose up from the ocean, the sky assumed the burnished gold color of weapons. " ||1.105||

||Sloka 1.106||

જાતરૂપમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ ભ્રાજમાનૈઃ સ્વયં પ્રભૈઃ ||1.106||
આદિત્ય શત સંકાશ સ્સોઽભવત્ ગિરિસત્તમઃ|

સ|| સ્વયંપ્રભૈઃ ભ્રાજમાનૈઃ જાતરૂપમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ સઃ ગિરિસત્તમઃ શત આદિત્ય સંકાશઃ અભવત્||

||Sloka meanings||

જાતરૂપમયૈઃ શૃઙ્ગૈઃ
- with golden peaks
સ્વયંપ્રભૈઃ ભ્રાજમાનૈઃ
- self-effulgent glittering
સઃ ગિરિસત્તમઃ
- that best of mountains
શત આદિત્ય સંકાશઃ અભવત્
- shone with the brilliance of hundred Suns

||Sloka summary||

That best of mountains, with self-effulgent glittering golden peaks, shone with the brilliance of a hundred suns." ||1.106||

||Sloka 1.107||

તમુત્થિત મસંગેન હનુમાનગ્રતસ્થિતમ્ ||1.107||
મધ્યે લવણતોયસ્ય વિઘ્નોઽયમિતિ નિશ્ચિતઃ|

સ|| લવણતોયસ્ય મધ્યે અસંગેન ઉત્થિતં અગ્રઃ સ્થિતં તં અયં વિઘ્નઃ ઇતિ નિશ્ચિતઃ ( તતઃ કિંકુર્વન્?)||

||Sloka meanings||

લવણતોયસ્ય મધ્યે અસંગેન ઉત્થિતં
- the one that rose up suddenly in the middle of the ocean
અગ્રઃ સ્થિતં તં
- that which is standing in the front
અયં વિઘ્નઃ ઇતિ નિશ્ચિતઃ
- this is surely an obstruction

|| Sloka summary||

"Hanuman thought, that the one that rose up suddenly in the middle of the ocean, that which is standing in the front of him, is surely an obstruction." ||1.107||

||Sloka 1.108||

સ તમુચ્છ્રિત મત્યર્થં મહાવેગો મહાકપિઃ ||1.108||
ઉરસા પાતયામાસ જીમૂત મિવ મારુતઃ

સ|| સ કપિઃ મહાવેગઃ અત્યર્થમ્ ઉચ્છ્રિતં તં ઉરસા મારુતઃ જીમૂતમિવ પાતયામાસ||

||Sloka meanings||

સઃ કપિઃ મહાવેગઃ
- that swift Vanara
અત્યર્થમ્ ઉચ્છ્રિતં તં
- that mountain which rose up suddenly
ઉરસા મારુતઃ જીમૂતમિવ પાતયામાસ
- like the wind pushing away the clouds, pushed it down with his chest

||Sloka summary||

The speedy Vanara, pushed that which rose up instantly, with his chest like wind pushes the clouds away."||1.108||

Prompted by Sagara Mainaka comes up with golden shining even more because of the Sun's rays. Seeing the mountain that appeared suddenly in his path, Mainaka thinks of it as an obstacle. Then Hanuma pushing down the mountain with his chest.

||Sloka 1.109||

સ તથા પાતિતઃ તેન કપિના પર્વતોત્તમઃ||1.109||
બુદ્ધ્વા તસ્ય કપેર્વેગં જહર્ષ ચ નનંદ ચ |

સ||તેન કપિના તથા પાતિતઃ સ પર્વતોત્તમઃ તસ્ય કપેઃ વેગં બુદ્ધ્વા જહર્ષ ચ નનંદ ચ||

||Sloka meanings||

તેન કપિના તથા પાતિતઃ
- thus pushed away by the Vanara
સ પર્વતોત્તમઃ
- that best of mountains
તસ્ય કપેઃ વેગં બુદ્ધ્વા-
knowing the speed of the Vanara
જહર્ષ ચ નનંદ ચ
- was delighted and happy

||Sloka summary||

"Thus pushed down by the Vanara, the best of mountains having realized the Vanaras speed, was delighted and happy too." ||1.109||

Tilaka Tika says, 'જહર્ષ ચ નનાદ ચ' instead of 'જહર્ષ ચ નનંદ ચ'. This is explained further ; 'જહર્ષ ચ નનાદ ચ' ઇતિ પ્રાચીન પાઠઃ| ( હનુમત્) બલવૈભવં દૃષ્ટ્વા જહર્ષ, સ્વ ઉત્થાન પ્રયોજન અવેદનાય નનાદ શબ્દં કૃતવાન્ | નનન્દ ઇતિ આધુનિક કલ્પિત પાઠઃ|Seeing Hanuma's riches of strength, delighted, in order to convey his reason for coming up spoke up.
નનન્દ is a modern insertion.

||Sloka 1.110,111||

ત માકાશગતં વીરં આકાશે સમુપસ્થિતઃ ||110||
પ્રીતો હૃષ્ઠમના વાક્યં અબ્રવીત્ પર્વતઃ કપિમ્|
માનુષં ધારયન્ રૂપં આત્મનઃ શિખરે સ્થિતઃ||111||

સ|| પર્વતઃ પ્રીતઃ હૃષ્ટમાનઃ માનુષં રૂપં ધારયન્ આત્મનઃ શિખરે સમુપસ્થિતઃ આકાશે આકાશગતં તં વીરં કપિં વાક્યં અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

પર્વતઃ પ્રીતઃ હૃષ્ટમાનઃ
- the mountain feeling happy and delighted
માનુષં રૂપં ધારયન્
- assuming human form
આત્મનઃ શિખરે સમુપસ્થિતઃ
- standing in his own peaks
આકાશે આકાશગતં
- going in the aerial regions in the sky
તં વીરં કપિં વાક્યં અબ્રવીત્
- said these words to that heroic Vanara

||Sloka summary||

" The mountain, delighted, happily assuming the form of a human, standing on his peaks, spoke to the mighty Vanara flying in the sky." ||1.111||

||Sloka 1.112||

દુષ્કરં કૃતવાન્કર્મ ત્વમિદં વાનરોત્તમઃ|
નિપત્ય મમ શૃંગેષુ વિશ્રમસ્વ યથાસુખં||1.112||

સ|| વાનરોત્તમઃ ત્વં દુષ્કરં કર્મ કૃતવાન્ | મમશૃંગેષુ નિપત્ય વિશ્રમસ્વ યથાસુખમ્ ( વિશ્રમ્ય યથા સુખં ગમ્યતામ્ ઇતિ) ||

||Sloka meanings||

વાનરોત્તમઃ
- Oh best of Vanaras
ત્વં દુષ્કરં કર્મ કૃતવાન્
- you are doing a difficult task
મમશૃંગેષુ નિપત્ય
- getting down on my peaks
વિશ્રમસ્વ યથાસુખમ્
- rest as you please

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! You are doing a very difficult task. Rest among my peaks and rest as you please." ||1.112||

Now an interesting dialog follows.

Mainaka assumes a human form and explains the wish of Sagara to help Hanuman as well as his own wish to help Hanuman, since he himself was the beneficiary of help from Hanuman's father Vayu. He requests Hanuman to rest on his peaks and then proceed.

||Sloka 1.113||

રાઘવસ્ય કુલે જાતે રુદધિઃ પરિવર્તિતઃ |
સ ત્વાં રામહિતે યુક્તં પ્રત્યર્ચયતિ સાગરઃ ||1.113||

સ|| ઉદધિઃ રાઘવસ્ય કુલે જાતૈઃ પરિવર્થિતઃ | સઃ સાગરઃ રામહિતે યુક્તં ત્વાં પ્રત્યયર્ચતિ||

||Sloka meanings||

ઉદધિઃ રાઘવસ્ય કુલે જાતૈઃ પરિવર્થિતઃ
- this ocean is born and nurtured by Raghava's lien
રામહિતે યુક્તં ત્વાં
- you deployed for the mission of Rama
સઃ સાગરઃ પ્રત્યયર્ચતિ
- that Sagara wants to honor

||Sloka summary||

"This ocean is nurtured by those born in Raghava's line. That Sagara, wants to honor you who is deployed on Rama's mission." ||1.113||

રામ ટીકાલો: ' રાઘવસ્ય કુલે જાતૈઃ સાગરૈરુદધિઃ પરિવર્ધિતઃ, અતઃ સાગરઃ સગર પરિવર્ધિતઃ ઉદધિઃ રામહિતે યુક્તં ત્વાં પ્રત્યર્ચયતિ| તત્ર હેતુઃ - કૃતે ઉપકૃતે પ્રત્યુપકારઃ કર્તવ્યં એષસનાતનો ધર્મઃ |

||Sloka 1.114||

કૃતે ચ પ્રતિકર્તવ્યં એષ ધર્મઃ સનાતનઃ|
સોઽયં ત્વત્પ્રતીકારાર્થી ત્વત્તસ્સમ્માન મર્હતિ ||1.114||

સ|| કૃતે પ્રતિ કર્તવ્યં એષઃ સનાતનઃ ધર્મઃ| તત્ પ્રતિકારાર્થી સઃ ( સાગરઃ) અયં ત્વત્તઃ સમ્માનં અર્હતિ||

||Sloka meanings||

કૃતે પ્રતિ કર્તવ્યં
- help rendered must be repaid
એષઃ સનાતનઃ ધર્મઃ
- this is eternal truth
તત્ પ્રતિકારાર્થી સઃ ( સાગરઃ)
- one wanting to do service in return ( Sagara)
ત્વત્તઃ અયં સમ્માનં અર્હતિ
- he deserves to honor you

||Sloka summary||

"That help rendered is to be repaid is an age-old custom. To perform that service in return, the Sagara wants to honor you." ||1.114||

||Sloka 1.115||

ત્વન્નિમિત્તમનેનાહં બહુમાનાત્ પ્રચોદિતઃ|
તિષ્ઠત્વં કપિશાર્દૂલ મયિ વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્||1.115||

સ|| અનેન ( સાગરેણ) ત્વત્ નિમિત્તં બહુમાનાત્ અહં પ્રચોદિતઃ | કપિશાર્દૂલ ત્વં તિષ્ઠ | મયિ (શૃંગેષુ) વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્||

||Sloka meanings||

બહુમાનાત્ અહં પ્રચોદિતઃ
- I have been prompted
અનેન ( સાગરેણ) ત્વત્ નિમિત્તં
- by the Sagara for your benefit
કપિશાર્દૂલ ત્વં તિષ્ઠ
- Oh tiger among Vanaras, you stay.
મયિ (શૃંગેષુ) વિશ્રમ્ય ગમ્યતામ્
- resting my peaks you may go.

||Sloka summary||

"For your benefit I have been prompted (by Sagara). Oh tiger among Vanaras ! Please stay. Resting on my peaks you may go." ||1.115||

||Sloka 1.116||

યોજનાનાં શતં ચાપિ કપિરેષ સમાપ્લુતઃ |
તવ સાનુષુ વિશ્રાંતઃ શેષં પ્રક્રમતાં ઇતિ||1.116||

સ|| શતં યોજનાનાં સમાપ્લુતઃ એષ કપિઃ તવ સાનુષુ વિશ્રાન્તઃ પ્રક્રમતામ્ ઇતિ (સાગરેણ પ્રચોદિતઃ)||

||Sloka meanings||

શતં યોજનાનાં સમાપ્લુતઃ
- leaping hundred yojanas
એષ કપિઃ તવ સાનુષુ વિશ્રાન્તઃ
- this Vanara may rest in your peaks
શેષં પ્રક્રમતામ્ ઇતિ
- and rest he moves forward

||Sloka summary||

"(The Sagara prompted me thinking,) This Vanara leaping over Hundred Yojanas may rest in your peaks and then proceed to complete the remainder" ||1.116||

|| Sloka 1.117||

તદિદં ગંધવત્ સ્વાદુ કંદમૂલફલમ્ બહુ|
તદાસ્વાદ્ય હરિશ્રેષ્ઠ વિશ્રાંતોઽનુગમિષ્યસિ ||1.117||

સ|| હરિશ્રેષ્ઠ તત્ ઇદં ગંધવત્ સ્વાદુ બહુ કંદમૂલં આસાદ્ય વિશ્રાન્તઃ અનુગમિષ્યસિ ||

||Sloka meanings||

હરિશ્રેષ્ઠ તત્ ઇદં
- O best of Vanaras , ઓ હરિશ્રેષ્ઠ અંદુવલન ઈ
ગંધવત્ સ્વાદુ બહુ કંદમૂલં આસાદ્ય
- tasting sweet smelling and tasty fruits and roots
વિશ્રાન્તઃ અનુગમિષ્યસિ
- having rested you may go ahead

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras, tasting these sweet smelling and tasty fruits and roots and resting you may proceed." ||1.117||

||Sloka 1.118||

અસ્માકમપિ સંબંધઃ કપિમુખ્ય ત્વયાઽસ્તિવૈ |
પ્રખ્યાતઃ ત્રિષુ લોકેષુ મહાગુણ પરિગ્રહઃ ||1.118||

સ|| કપિમુખ્ય ત્રિષુ લોકેષુ પ્રખ્યાતઃ મહાગુણપરિગ્રહઃ સંબંધઃ ત્વયા અસ્માકમપિ અસ્તિવૈ||

||Sloka meanings||

કપિમુખ્ય ત્રિષુ લોકેષુ પ્રખ્યાતઃ
- Oh best of Vanaras , well known in the three worlds
મહાગુણપરિગ્રહઃ સંબંધઃ
- the relationship possessing great merits
ત્વયા અસ્માકમપિ અસ્તિવૈ
- with you for us is there.

||Sloka summary||

"Oh chief of Vanaras ! For us also there is a kinship based on merits which is well known in the three worlds." ||1.118||

'સંબંધઃ Ó is elaborated by Tilaka Tika as-' ત્વત્ સહાય્યકરણ પ્રયોજકઃ'

||Sloka 1.119||

વેગવંતઃ પ્લવંતો યે પ્લવગામારુતાત્મજઃ|
તેષાં મુખ્યતમઃ મન્યે ત્વામહં કપિકુંજર||1.119||

સ|| મારુતાત્મજ કપિકુંજરઃ વેગવન્તઃ પ્લવન્તઃ યે પ્લવગાઃ તેષામ્ મુખ્યતમં ત્વામ્ અહં મન્યે||

||Sloka meanings||

મારુતાત્મજ કપિકુંજરઃ યે પ્લવગાઃ વેગવન્તઃ પ્લવન્તઃ
- O Hanuma, elephant among Vanaras, these Vanaras fly speedily
કપિકુંજરઃ તેષામ્ મુખ્યતમં ત્વામ્
- Oh tiger among Vanaras, you are the foremost among them
અહં મન્યે
- I know

||Sloka summary||

"Oh Son of wind god ! Elephant among Vanaras , I consider you as the foremost among those who fly very fast." ||1.119||

||Sloka 1.120||

અતિથિઃ કિલ પૂજાર્હઃ પ્રાકૃતોઽપિ વિજાનત|
ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન કિં પુનસ્ત્વાદૃશો મહાન્ ||1.120||

સ|| ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન વિજાનતા પ્રાકૃતઃ અપિ અતિથિઃ પૂજાર્હઃ | ત્વાદૃશઃ મહાન્ કિં પુનઃ કિલ||

||Sloka meanings||

ધર્મં જિજ્ઞાસમાનેન વિજાનતા
- righteous one knows
પ્રાકૃતઃ અપિ અતિથિઃ પૂજાર્હઃ
- even an ordinary person, as guest is to be honored
ત્વાદૃશઃ મહાન્ કિં પુનઃ કિલ
- what is there to be said for a person like you.

||Sloka summary||

' By the wise men who desire to know righteousness, a guest even if he is an ordinary person, is worthy of worship. That being so what to say of great ones." ||1.120||

||Sloka 1.121||

ત્વં હિ દેવ વરિષ્ઠસ્ય મારુતસ્ય મહાત્મનઃ|
પુત્રઃ તસ્યૈવ વેગેન સદૃશઃ કપિકુંજરઃ||1.121||

સ|| કપિકુંજર ત્વં દેવવરિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ મારુતસ્ય પુત્રઃ હિ | વેગેન તસ્યૈવ સાદૃશઃ||

||Sloka meanings||

કપિકુંજર ત્વં દેવવરિષ્ઠસ્ય
- oh elephant among Vanaras, you are eminent among Devas,
મહાત્મનઃ મારુતસ્ય પુત્રઃ હિ
- high souled wind god's son .
વેગેન તસ્યૈવ સાદૃશઃ
- you are equal to him in speed

||Sloka summary||

"Oh Elephant among Vanaras, you are son of high souled wind god, preeminent among divine beings. In speed you are equal to him. "||1.121||

||Sloka 1.122||

પૂજિતે ત્વયિ ધર્મજ્ઞ પૂજાં પ્રાપ્નોતિ મારુતઃ|
તસ્માત્ ત્વં પૂજનીયો મે શૃણુચાપ્યત્ર કારણમ્||1.122||

સ||ધર્મજ્ઞ ત્વયિ પૂજિતે મારુતઃ પૂજાં પ્રાપ્નોતિ | તસ્માત્ ત્વં અપિ મે પૂજનીયઃ | અત્રકારણં ચ શૃણુ||

||Sloka meanings||

ધર્મજ્ઞ ત્વયિ પૂજિતે
- Oh knower of righteousness, if you are worshipped
મારુતઃ પૂજાં પ્રાપ્નોતિ
- wind god will receive the worship.
તસ્માત્ ત્વં અપિ મે પૂજનીયઃ
- so you are worthy of worship to me
અત્રકારણં ચ શૃણુ
- listen, I will tell you the reason

||Sloka summary||

"Oh Knower of righteousness! if you are worshipped , the wind god receives the veneration. So you are also worthy of worship for me. Let me tell you the reason." ||1.122||

||Sloka 1.123||

પૂર્વં કૃત યુગે તાત પર્વતાઃ પક્ષિણોઽભવન્|
તે હિ જગ્મુર્દિશસ્સર્વા ગરુડાનિલ વેગિનઃ||1.123||

સ|| તાત ! પૂર્વં કૃતયુગે પર્વતાઃ પક્ષિણઃ અભવન્ | તે ગરુડાનિલવેગઃ સર્વાઃ દિશાઃ જગ્મુઃ||

||Sloka meanings||

તાત ! પૂર્વં કૃતયુગે
- dear son, formerly in Krita yuga
પર્વતાઃ પક્ષિણઃ અભવન્
- mountains were having wings
તે ગરુડાનિલવેગઃ સર્વાઃ દિશાઃ જગ્મુઃ
- they were going about in all directions with the speed of Garuda

||Sloka summary||

"Dear son ! Long time ago in Krita Yuga the mountains were having wings. They were moving the speed of Garuda in all directions." ||1.123||

||Sloka 1.124||

તતસ્તેષુ પ્રયાતેષુ દેવસંઘાસ્સહર્ષિભિઃ |
ભૂતાનિ ચ ભયં જગ્મુઃ તેષાં પતનશંકયા ||1.124||

સ||તતઃ તેષુ પ્રયાતેષુ સહર્ષિભિઃ દેવ સંઘાઃ ભૂતાનિ ચ તેષાં પતન શંકયા ભયં જગ્મુઃ||

||Sloka meanings||

તતઃ તેષુ પ્રયાતેષુ
- when they moved about
સહર્ષિભિઃ દેવ સંઘાઃ ભૂતાનિ ચ
- along with Seers, the hosts of gods and all creature
તેષાં પતન શંકયા
- out of concern of their falling down
ભયં જગ્મુઃ
- were afraid

||Sloka summary||

"Then as they went about the legions of gods along with venerable sages and other beings panicked for fear of their falling down." ||1.124||

||Sloka 1.125||

તતઃ ક્રુદ્ધઃ સહસ્રાક્ષઃ પર્વતાનાં શતક્રતુઃ|
પક્ષાન્ ચિછ્ચેદ વજ્રેણ તત્ર તત્ર સહસ્રશઃ||1.125||

સ|| તતઃ ક્રુદ્ધઃ શતક્રતુઃ સહસ્રાક્ષઃ તત્ર તત્ર સહશ્રસઃ પર્વતાનાં પક્ષાન્ વજ્રેણ ચિછ્ચેદ||

||Sloka meanings||

તતઃ ક્રુદ્ધઃ શતક્રતુઃ સહસ્રાક્ષઃ
- then thousand eyed Indra who performed hundred Yagnyas
તત્ર તત્ર સહશ્રસઃ
- then and there thousands of
પર્વતાનાં પક્ષાન્ વજ્રેણ ચિછ્ચેદ
- wings of mountains were cut into pieces with his thunderbolt

||Sloka summary||

"Then the angry thousand eyed one who performed hundred sacrifices, cut off the wings of the mountains then and there with his thunderbolt ." ||1.125||

||Sloka 1.126||

સમામુપાગતઃ ક્રુદ્ધો વજ્રમુદ્યમ દેવરાટ્|
તતોઽહં સહસા ક્ષિપ્ત શ્વસનેન મહાત્મના||1.126||

સ|| સઃ દેવરાટ્ ક્રુદ્ધઃ વજ્રં ઉદ્યમ્ય મામ્ ઉપાગતઃ| તતઃ અહં મહાત્મના શ્વસનેન સહસા ક્ષિપ્તઃ||

||Sloka meanings||

સઃ દેવરાટ્ ક્રુદ્ધઃ
- that Indra in anger
વજ્રં ઉદ્યમ્ય મામ્ ઉપાગતઃ
- came towards me holding the thunderbolt
તતઃ અહં
- then I was
મહાત્મના શ્વસનેન સહસા ક્ષિપ્તઃ
- high souled wind god at once dropped down

||Sloka summary||

"The angry king of Devas, holding the Vajra approached me. Then I have been dropped down by the great wind god." ||1.126||

||Sloka 1.127||

અસ્મિન્ લવણતોયે ચ પ્રક્ષિપ્તઃ પ્લવગોત્તમઃ|
ગુપ્તપક્ષ સમગ્રશ્ચ તવપિત્રાઽભિ રક્ષિતઃ||1.127||

સ|| પ્લવગોત્તમ ગુપ્તપક્ષસમગ્રશ્ચ અસ્મિન્ લવણતોયે પ્રક્ષિપ્તઃ તવપિત્રા અભિરક્ષિતઃ||

||Sloka meanings||

પ્લવગોત્તમ
- best among those who fly,
ગુપ્તપક્ષસમગ્રશ્ચ અસ્મિન્ લવણતોયે પ્રક્ષિપ્તઃ
- dropped in this salt water sea with wings intact
તવપિત્રા અભિરક્ષિતઃ
- I was protected by your father

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras! thus dropped in this salt water sea with wings intact, I was protected by your father."||1.127||

|| Sloka 1.128||

તતોઽહં માનયામિ ત્વાં માન્યોહિ મમ મારુતઃ |
ત્વયા મે હ્યેષ સંબંધઃ કપિમુખ્ય મહાગુણઃ||1.128||

સ|| કપિમુખ્ય તતઃ મારુતઃ મમ માન્યઃ હિ | તતઃ અહં માનયામિ | મે ત્વયા સંબંધઃ મહાગુણઃ ||

||Sloka meanings||

કપિમુખ્ય તતઃ
- so best among Vanaras
મારુતઃ મમ માન્યઃ હિ
- wind god is revered one for me
તતઃ અહં માનયામિ
- Hence I am honoring you
મે ત્વયા સંબંધઃ મહાગુણઃ
- my relationship with you is of great value

||Sloka summary||

"Oh chief of Vanaras, so the wind god is revered one for me. So I am honoring you. Thus my relationship with you is great. " ||1.128||

||Sloka 129||

અસ્મિન્નેવં ગતે કાર્યે સાગરસ્ય મમૈવ ચ|
પ્રીતિં પ્રીતમનાઃ કર્તું ત્વમર્હસિ મહાકપે ||129||

સ|| મહાકપિઃ અસ્મિન્ કાર્યે એવં ગતે ત્વં પ્રીતમનાઃ સાગરસ્યચ મમૈવ ચ પ્રીતિં કર્તું અર્હસિ||

||Sloka meanings||

મહાકપિઃ અસ્મિન્ એવં ગતે કાર્યે
- Oh great Vanara, because of all that happened in the past
ત્વં પ્રીતમનાઃ
- whole heartedly you
સાગરસ્યચ મમૈવ ચ પ્રીતિં - Sagara's and my pleasure
કર્તું અર્હસિ - deserve to receive
પોંદુટકુ તગિનવાડિવિ.

||Sloka summary||

" Oh great Vanara, because of all that happened in the past, wholeheartedly you deserve to be pleased by us, the Sagara and myself. "||1.129||

|| Sloka 1.130||

શ્રમં મોક્ષય પૂજાં ચ ગૃહાણ કપિસત્તમ |
પ્રીતિં ચ બહુ મન્યસ્વ પ્રીતોઽસ્મિ તવ દર્શનાત્ ||1.130||

સ|| કપિસત્તમ શ્રમં મોક્ષય પૂજાં ચ ગૃહાણ પ્રીતિં બહુમન્યસ્વ| તવ દર્શનાત્ પ્રીતઃ અસ્મિ||

||Sloka meanings||

કપિસત્તમ શ્રમં મોક્ષય
- Oh best of Vanaras, relieve your fatigue
પૂજાં ચ ગૃહાણ
- receive our offering
પ્રીતિં બહુમન્યસ્વ
- oblige our love
તવ દર્શનાત્ પ્રીતઃ અસ્મિ
- I am pleased in seeing you

||Sloka summary||

"Oh best of Vanaras ! Relieve your fatigue. Receive our worship. Accepting our love, you may oblige us. I am delighted in seeing you". ||1.130||

||Sloka 1.131||

એવમુક્તઃ કપિશ્રેષ્ઠઃ તં નગોત્તમમ્ અબ્રવીત્ |
પ્રીતોઽસ્મિ કૃતામાતિથ્યં મન્યુરેષોઽપનીયતામ્||1.131||

સ|| એવં ઉક્તઃ કપિશ્રેષ્ઠઃ તં નગોત્તમં અબ્રવીત્ | આતિથ્યં કૃતં પ્રીતઃ અસ્મિ | એષઃ મન્યુઃ અપનીયતામ્||

||Sloka meanings||

એવં ઉક્તઃ કપિશ્રેષ્ઠઃ
- having been told thus , the best of Vanaras
તં નગોત્તમં અબ્રવીત્
- spoke to the best of mountains
આતિથ્યં કૃતં પ્રીતઃ અસ્મિ
- hospitality is accepted. I am pleased
એષઃ મન્યુઃ અપનીયતામ્
- remove your unhappiness

||Sloka summary||

"Having been told thus by Vanara, the best of Vanaras then spoke. 'I am delighted. Take it as though your hospitality has been accepted. Remove your unhappiness".||1.131||

||Sloka 1.132||

ત્વરતે કાર્યકાલોમે અહશ્ચાપ્યતિવર્તતે |
પ્રતિજ્ઞા ચ મયાદત્તા ન સ્થાતવ્ય મિહાન્તરે ||1.132||

સ|| મે કાર્યકાલઃ ત્વરતે | અહઃ ચ અતિવર્તતે | અન્તરે ઇહ ન સ્થાતવ્યં (ઇતિ) મયા પ્રતિજ્ઞા દત્તાચ||

||Sloka meanings||

મે કાર્યકાલઃ ત્વરતે
- my time is coming to an end
અહઃ ચ અતિવર્તતે
- day is coming to an end
અન્તરે ઇહ ન સ્થાતવ્યં
- not to stop in the middle
મયા પ્રતિજ્ઞા દત્તાચ
- I have taken a vow

||Sloka summary||

"My time limit is approaching. The day is also coming to its end. Taken a vow not to stop in the middle. "."||1.132||

Ramayana Tilaka says. " મે કાલઃ ત્વરતે માં ત્વરયતિ યતઃ અહો દિનમતિવર્તતે એતેન દિન એવ ગન્તવ્યેતિ સૂચિતમ્| હેત્વન્તરમાહ - ઇહ અસ્મિન્ અન્તરા સાગરતરણ મધ્યે મયા ન સ્થાતવ્યમ્ ઇતિ પ્રતિજ્ઞા દત્તા કૃતા, વાનર સમીપે ઇતિ શેષઃ|| Tilaka says, the time that is running is urging me forward. Why? Saying day is coming to an end indicates that Lanka is to be reached on that day itself. etc. Also Hanuma gave a reason - not to stop in the middle of the sea is a vow taken in front of Vanaras etc.

Saying 'અહઃ ચ અતિવર્તતે' - day is coming to an end, the post is indicating time. All through Hanuman's search for Sita, the poet keeps indicating the time of the day. Later Sargas we will hear rising moon, moon at the high point etc.

||Sloka 1.133||

ઇત્યુક્ત્વા પાણિના શૈલં આલભ્ય હરિપુંગવઃ|
જગામાકાશમાવિશ્ય વીર્યવાન્ પ્રહસન્નિવ ||1.133||

સ|| વીર્યવાન્ હરિપુંગવઃ ઇતિ ઉક્ત્વા શૈલં પાણિના આલભ્ય આકાશમ્ આવિશ્ય પ્રહસન્નિવ જગામ||

||Sloka meanings||

વીર્યવાન્ હરિપુંગવઃ ઇતિ ઉક્ત્વા
- valiant Hanuma having said so
શૈલં પાણિના આલભ્ય
- touching the mountain with his hand
આકાશમ્ આવિશ્ય પ્રહસન્નિવ જગામ
- with a smile entered the sky and proceeded.

||Sloka summary||

"The mighty Hanuman having said this touching the mountain with his hand, entering the sky moved on with a smile." ||1.133||.

In this episode, Hanuman's reply is indeed brief and illuminating.

|પ્રીતોસ્મિ| કૃતં આતિથ્યં| મન્યુરેષોપનીયતામ્| ત્વરતે કાર્યકાલો મે| અહઃ ચ અપિ અતિવર્તતે| પ્રતિજ્ઞાચ મયા દત્તા| નસ્થાતવ્યં ઇહ અંતરે||"

"Delighted. Pleased with the hospitality. Do not insist. Cannot be delayed in discharging my duty. Have taken a vow. Not to stop in the middle of my path".

This is a brief reply without using any extra words. It succinctly indicates Hanuman's hurry. This is in line with Rama's admiring comment on Hanuman at the first instance of meeting Hanuman. Admiring Hanuma Rama tells Lakshmana that Hanuman's mode of speech indicated his knowledge of four Vedas, and that he did not utter one wrong or extra word.

Saying " before starting I have taken a vow, so I cannot stop", Hanuman also continues the identification of himself with the arrow of Rama. Rama's arrow does not stop. Nor would he stop.

Here, Valmiki is also telling us an accepted norm. Once one takes up a task, he cannot leave the task and take up another task. One cannot leave task on hand and take up another.

If indeed there is an invitation to digress, one should move away from such task politely like Hunuman, and continue on his own path.

There another point made by Valmiki."અતિથિઃ પૂજાર્હઃ ; Guest deserves hospitality. That is Dharma. On top of that if a noble man comes as a guest, there is no doubt at all.

Even as we go through the story of Hanuman crossing the ocean, the thoughts of Sadhaka crossing the ocean of Samsara linger in our mind. Sadhaka's characteristics are all well described in presenting Hanuman. To start on this path itself is the first difficult task for any Sadhaka. Sadhaka then moves ahead dependent only on his faith in the Bhagavan. That is what Hanuman too achieved as the first task. The second difficult task accomplished by Hanuman is to continue on his path in spite of the offer of hospitality from Sagara and Mainaka.

For one on a path of selfless action, or any other worthwhile action, there will be others wanting to appreciate or, showering favors and in the process providing a distraction. Like Hanuman, one should move on without losing sight of the ultimate task. Thus to continue on that set path is indeed the second difficult task.

The Rishis and celestials seeing this action of Hanuman praise him. They call him "Sriman" the one steeped in riches. Hanuman is indeed steeped in riches with the blessings of Rama says Appalacharyulu garu in his book.

When one is on a spiritual path there will be actions that are ordained in the scriptures. If the actions are seen as creating bonds in the path, namely the path of accomplishing the realization of Self, then how is one to perform such tasks? We have the answer in Gita. All such task is to performed as though they are being performed for the Bhagavan. Offering the fruits of action also to Bhagavan. Actions performed for Bhagavan with no fruits do not create bonds. Hanuma is on this path for Rama; 'રામ કાર્યાર્થમ્'.

||Sloka 1.134||

સ પર્વત સમુદ્રાભ્યાં બહુમાનાદવેક્ષિતઃ |
પૂજિતશ્ચોપપનાભિઃ આશીર્ભિઃ અનિલાત્મજઃ ||1.134||

સ|| સઃ અનિલાત્મજઃ પર્વત સમુદ્રાભ્યાં બહુમાનાત્ આવેક્ષિતઃ ઉપપન્નાભિઃ આશીર્ભિઃ પૂજિતઃ ચ||

||Sloka meanings||

સઃ અનિલાત્મજઃ પર્વત સમુદ્રાભ્યાં
- that son of wind god
પર્વત સમુદ્રાભ્યાં બહુમાનાત્ આવેક્ષિતઃ
- having been seen with respect by Mainaka and Sagara
ઉપપન્નાભિઃ આશીર્ભિઃ પૂજિતઃ ચ
- appropriately worshipped with blessings

||Sloka summary||

"The son of wind god, having been seen with respect by Mainaka and Sagara, was honored with proper blessings." ||1.134||

||Sloka 1.135||

અથોર્થ્વં દૂરમુત્પત્ય હિત્વા શૈલમહાર્ણવૌ |
પિતુઃ પંથાન માસ્થાય જગામ વિમલેઽમ્બરે||1.135||

સ|| અથ શૈલમહાર્ણવૌ હિત્વા ( હનૂમતઃ) ઊર્ધ્વં દૂરં ઉત્પત્ય વિમલે અમ્બરે પિતુઃ પન્થાનં અસ્થાય જગામ||

||Sloka meanings||

અથ શૈલમહાર્ણવૌ હિત્વા
- then leaving the mountain and great ocean
ઊર્ધ્વં દૂરં ઉત્પત્ય
- flying far and high દૂરમુગા પૈકિ એગિરિ
વિમલે અમ્બરે
- in the clear sky
પિતુઃ પન્થાનં અસ્થાય જગામ
- proceeded following the path of his father

||Sloka summary||

"Then leaving the mountain and the great ocean, Hanuman jumped up into the clear sky taking the path of his father, and flew away." ||1.135||

||Sloka 1.136||

ભૂયશ્ચોર્ધ્વગતિં પ્રાપ્ય ગિરિં તં અવલોકયન્ |
વાયુસૂનુનિરાલંબે જગામ વિમલેઽમ્બરે||1.136||

સ|| વાયુસૂનુઃ ભૂયશ્ચ ઊર્ધ્વં ગતિં પ્રાપ્ય તં ગિરિં અવલોકયન્ નિરાલમ્બે વિમલે અમ્બરે જગામ||

||Sloka meanings||

વાયુસૂનુઃ ભૂયશ્ચ ઊર્ધ્વં ગતિં પ્રાપ્ય
- the son of Vayu again attaining higher path
તં ગિરિં અવલોકયન્
- looking at the mountain
નિરાલમ્બે વિમલે અમ્બરે જગામ
- went along in the clear sky without any support

||Sloka summary||

"The son of wind god again attaining higher path , looking at the mountain went in to the sky without any support."||1.136||

||Sloka 1.137||

તદ્વિતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મસુદુષ્કરમ્|
પ્રશશંસુ સ્સુરાસ્સર્વે સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ||1.137||

સ|| હનુમતઃ તત્ દ્વિતીયં સુદુષ્કરં કર્મ દૃષ્ટ્વા સર્વે સુરાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ પ્રશંસુઃ||

||Sloka meanings||

હનુમતઃ તત્
- thus Hanuman's
દ્વિતીયં સુદુષ્કરં કર્મ દૃષ્ટ્વા
- seeing second difficult to perform act
સુરાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ પ્રશંસુઃ
- Gods Siddhas, great sages praised him

||Sloka summary||

" Seeing the accomplishment of the second such difficult to perform task being performed by Hanuman, the Gods, Siddhas and the venerable sages praised him."||1.137||

Rama Tilaka says; સુદુષ્કરમ્ અન્યૈઃ કર્તુમ્ અશક્યં દ્વિતીયમ્| ઉત્પ્લવનાપેક્ષયા દ્વિત્વસંખ્યાપૂરકમ્ વિશ્રાન્ત્યકરણરૂપમ્ કર્મ દૃષ્ટ્વા સુરાદયઃ પ્રશશંસુઃ|

||Sloka 1.138||

દેવતાશ્ચાભવન્ હૃષ્ટાઃ તત્રસ્થાસ્તસ્ય કર્મણા|
કાંચનસ્ય સુનાભસ્ય સહસ્રાક્ષશ્ચ વાસવઃ||138||

સ|| તત્રસ્થાઃ દેવતાશ્ચ સહસ્રાક્ષઃ વાસવશ્ચ કાંચનસ્ય તસ્ય સુનાભસ્ય કર્મણા હૃષ્ઠાઃ અભવન્ ||

||Sloka meanings||

તત્રસ્થાઃ દેવતાશ્ચ સહસ્રાક્ષઃ વાસવશ્ચ
- the gods as well as Vasava, the thousand eyed one
કાંચનસ્ય તસ્ય સુનાભસ્ય કર્મણા
- with the act of Mainak with golden peaks
હૃષ્ઠાઃ અભવન્
- became delighted

||Sloka summary||

"The Devas who were present there as well as the thousand eyed Vasava too were delighted by the gesture of the golden Mainaka mountain". ||1.138||

||Sloka 1.139||

ઉવાચ વચનં ધીમાન્ પરિતોષાત્ સગદ્ગદમ્|
સુનાભં પર્વત શ્રેષ્ઠં સ્વયમેવ શચીપતિઃ ||1.139||

સ|| ધીમાન્ શચીપતિઃ પર્વતશ્રેષ્ઠં સુનાભં પરિતોષાત્ સગદ્ગદમ્ સ્વયમેવ વચનમ્ ઉવાચ||

||Sloka meanings||

ધીમાન્ શચીપતિઃ
- wise husband of Sachi
પરિતોષાત્ સગદ્ગદમ્
- satisfied and a choked voice
સ્વયમેવ વચનમ્ પર્વતશ્રેષ્ઠં સુનાભં ઉવાચ
- himself spoke these words to Mainaka, the best of mountains

||Sloka summary||

"Indra, the wise husband of Sachi satisfied spoke to Sunabha, the best of mountains , with a choked voice of happiness ." ||1.139||

||Sloka 1.140||

હિરણ્યનાભ શૈલેંદ્ર પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તે ભૃશમ્|
અભયં તે પ્રયચ્છામિ તિષ્ઠ સૌમ્ય યથા સુખમ્||1.140||

સ|| હિરણ્યનાભ શૈલેંદ્ર તે ભૃશમ્ પરિતુષ્ઠઃ અસ્મિ | સૌમ્ય તે અભયં પ્રયચ્છામિ| યથાસુખં તિષ્ઠ||

||Sloka meanings||

હિરણ્યનાભ શૈલેંદ્ર
- Oh best of mountains with golden peaks,
તે ભૃશમ્ પરિતુષ્ઠઃ અસ્મિ
- I am pleased a lot with you
સૌમ્ય તે અભયં પ્રયચ્છામિ
- oh pious one, I am giving assurance to you
યથાસુખં તિષ્ઠ
- happily stay on

||Sloka summary||

"Oh Hiranyagarbha ! the best of mountains, I am very happy with you. Oh Pious one! I am giving you, my assurance. You may happily stay (without fear)." ||1.140||

Tilaka Tika elaborates on અભયં given by Indra; 'સ્વકૃત પક્ષછ્ચેદ શઙ્કા જનિત ભયા ભાવમ્;

||Sloka 1.141||

સાહ્યં કૃતં તે સુમહદ્વિક્રાંતસ્ય હનૂમતઃ|
ક્રમતો યોજનશતં નિર્ભયસ્ય ભયે સતિ||1.141||

સ|| શતયોજનમ્ ક્રમતઃ ભયે સતિ નિર્ભયસ્ય વિક્રાન્તસ્ય તે હનુમતઃ સુમહત્ સાહ્યં કૃતં||

||Sloka meanings||

શતયોજનમ્ ક્રમતઃ ભયે સતિ
- though leaping across hundred yojanas is fearsome
નિર્ભયસ્ય હનુમતઃ વિક્રાન્તસ્ય
- Hanuman who is fearless and powerful
તે સુમહત્ સાહ્યં કૃતં
- you have rendered valuable help

||Sloka summary||

"Leaping across hundred yojanas is fearsome, and you have offered valuable help for powerful Hanuman who is fearless." ||1.141||

Flying across hundred yojanas is a fearsome task. Indeed that is why Vanaras were dejected until Hanuman took up the challenge. Mainaka's offer of help was thus to be appreciated is the meaning here.

Govindaraja elaborates on the fear; 'ભયેસતિ સમુદ્ર લઙ્ઘને અસ્ય કિં ભવિષ્યતીત્યસ્માકં ભયે સતીત્યર્થઃ';the fear is ours ; Hanuman is fearless.

Tilaka Tika elaborates on the help,'સાહ્યં'; નિર્ભયસ્ય સુગ્રીવાદન્યતો ભયરહિતસ્ય વાનરસમૂહસ્ય ભયે સુગ્રીવાદ્ભીતૌ પ્રાપ્તે સતિ, યોજનશતં ક્રમતો ગચ્છતો વિક્રાન્તસ્ય શ્રમ અભાવવતો હનુમતઃ સાહ્યં ત્વયા કૃતમ્ ઇતિ"|

|| Sloka 1.142||

રામસ્યૈષ હિ દૂત્યેન યાતિ દાશરથેર્હરિઃ |
સત્ ક્રિયાં કુર્વતા તસ્ય તોષિતોઽસ્મિ દૃઢં ત્વયા||1.142||

સ|| એષ હરિઃ દાશરથેઃ રામસ્ય દૂત્યેન યાતિ તસ્ય ત્વયા કુર્વતા સત્ ક્રિયામ્ દૃઢઃ તોષિતઃ અસ્મિ||

||Sloka meanings||

એષ હરિઃ
- this Vanara
દાશરથેઃ રામસ્ય દૂત્યેન યાતિ
- going on a mission of Rama , son of Dasaratha
તસ્ય ત્વયા કુર્વતા સત્ ક્રિયામ્
- with the good deed done by you for him
દૃઢઃ તોષિતઃ અસ્મિ
- I am surely pleased

||Sloka summary||

"This Vanara is going on a mission for Rama only. I am very happy with the service offered to him." ||1.142||

||Sloka 1.143||

તતઃ પ્રહર્ષમગમ દ્વિપુલં પર્વતોત્તમઃ |
દેવતાનાં પતિં દૃષ્ટ્વા પરિતુષ્ઠં શતક્રતુમ્||1.143||

સ|| તતઃ પર્વતોત્તમઃ દેવતાનાં પતિં શતક્રતું પરિતુષ્ઠં દૃષ્ટ્વા વિપુલં પ્રહર્ષં આગમત્||

||Sloka meanings||

તતઃ પર્વતોત્તમઃ
- then the best of mountains
દેવતાનાં પતિં શતક્રતું પરિતુષ્ઠં દૃષ્ટ્વા
- seeing the happiness of the king of Devas, the one who performed hundred Yajnyas
વિપુલં પ્રહર્ષં આગમત્
- very much delighted

||Sloka summary||

Then, seeing the happiness of Indra, the king of Devas, the best of mountains was very much delighted." ||1.143||

||Sloka 1.144||

સવૈ દત્તવરશૈલો બભૂવાસ્થિતઃ તદા |
હનુમાંશ્ચ મુહુર્તેન વ્યતિચક્રામ સાગરમ્||1.144||

સ|| તદા દત્તવરઃ સઃ શૈલઃ અસ્થિતઃ બભૂવ| હનુમાંશ્ચ મુહૂર્તેન સાગરં વ્યતિચક્રામ||

||Sloka meanings||

તદા દત્તવરઃ સઃ શૈલઃ
- then Mainaka , having received boons
અસ્થિતઃ બભૂવ- remained there only
હનુમાંશ્ચ મુહૂર્તેન
- in a moment Hanuman also moved on
વ્યતિચક્રામ સાગરમ્
- flying across the ocean

||Sloka summary||

"Then the Mountain having been given a boon remained there only. Hanuman also moved on across the ocean." ||1.144||

||Sloka 1.145||

તતો દેવાઃ સગંધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ચ પરમર્ષયઃ|
અબ્રુવન્ સૂર્યસઙ્કાશાં સુરસાં નાગમાતરમ્||1.145||

સ|| તતઃ દેવાઃ ગંધર્વાઃ સહ સિદ્ધાઃ પરમર્ષ્યયઃ ચ સૂર્યસંકાશં નાગમાતરં સુરસાં અબ્રુવન્ ||

||Sloka meanings||

તતઃ દેવાઃ ગંધર્વાઃ સહ સિદ્ધાઃ પરમર્ષ્યયઃ
- then Devas along with Gandharvas and great Seers
સૂર્યસંકાશં નાગમાતરં
- mother of serpents who is shining like Sun
સુરસાં અબ્રુવન્
- spoke to Surasa

||Sloka summary||

"Then the Devas, Gandharvas along with Siddhas and great ascetics spoke to Surasa the mother of serpents who is shining like the Sun. ."||1.145||

||Sloka 1.146||

અયં વાતાત્મજ શ્શ્રીમાન્ પ્લવતે સાગરોપરિ|
હનુમાન્નામ તસ્ય ત્વં મુહૂર્તં વિઘ્નમાચર||1.146||

સ|| અયં શ્રીમાન્ હનુમાન્ નામ વાતાત્મજઃ સાગરોપરિ પ્લવતે | તસ્ય ત્વં મુહૂર્તં વિઘ્નં આચર ||

||Sloka meanings||

અયં શ્રીમાન્ હનુમાન્ નામ
- this glorious called Hanuman
વાતાત્મજઃ સાગરોપરિ પ્લવતે
- son of wind god is flying over the ocean
તસ્ય ત્વં મુહૂર્તં વિઘ્નં આચર
- for him you provide an obstacle for a moment

||Sloka summary||

"This glorious son of wind god, named Hanuman is flying across the ocean. You provide him an obstruction for a moment"||1.146||

||Sloka 1.147||

રાક્ષસં રૂપમાસ્થાય સુઘોરં પર્વતોપમમ્|
દંષ્ટ્રા કરાળં પિઙ્ગાક્ષં વક્ત્રં કૃત્વા નભસ્સમમ્||1.147||

સ|| સુઘોરં પર્વત ઉપમમ્ રાક્ષસ રૂપં આસ્થાય દંષ્ત્રાકરાળં પિંગાક્ષં વક્ત્રં નભઃ સમં કૃત્વા ( વિઘ્નં આચર) ||

||Sloka meanings||

સુઘોરં પર્વત ઉપમમ્
- gigantic like a mountain
રાક્ષસ રૂપં આસ્થાય
- assuming the form of a demon
વક્ત્રં નભઃ સમં કૃત્વા
- making mouth equal to sky
દંષ્ત્રાકરાળં પિંગાક્ષં
- with big teeth and yellow brown eyes

||Sloka summary||

"Assume a hideous form of a demon, gigantic like a mountain, with big teeth, yellow brown eyes, with an open mouth like a sky." ||1.147||

||Sloka 1.148||

બલમિચ્ચામહે જ્ઞાતું ભૂયશ્ચાસ્ય પરાક્રમમ્|
ત્વાં વિજેષ્યત્ ઉપાયેન વિષાદં વા ગમિષ્યતિ ||1.148||

સ|| અસ્ય બલં ભૂયઃ પરાક્રમઃ ચ જ્ઞાતું ઇચ્છામહે | ઉપાયેન ત્વાં વિજેષ્યતિ વા વિષાદં ગમિષ્યતિ (જ્ઞાતું ઇચ્છામહે)||

||Sloka meanings||

ભૂયઃ અસ્ય બલં પરાક્રમઃ ચ
- once again his strength and valor
જ્ઞાતું ઇચ્છામહે
- wish to know
ઉપાયેન ત્વાં વિજેષ્યતિ
- win over you with intelligence
વા વિષાદં ગમિષ્યતિ
- or dejected and gives up

||Sloka summary||

"We want to know again his strength and prowess. Whether he will win over you with intelligence or gives up dejected". ||1.148||

Here Rama Tika elaborates on the proposed test of Suras " .. અસ્ય બલં જ્ઞાનેન્દ્રિયોઃ સામર્થ્યં જ્ઞાતુમિચ્છામહે| નનુ વિઘ્નાચરણેન તત્ જ્ઞાનં કથં ભવિષ્યતીત્યત આહ - ઉપાયેન ત્વાં વિજયિષ્યતિ વિષાદં ગમિષ્યતિ વા એતેન વિજય વિષાદાભ્યાં ક્રમેણ બલાબલયોર્જ્ઞાનં ભવિષ્યત્યેવેતિ સૂચિતમ્.."| This is from Suras to Surasa; "want to know his capability. But how will one know his capability by creating an obstacle? To clarify it is said with intelligence will he win over you or goes dejected. In this winning over and getting dejected the knowledge and capability his strength is indicated.

||Sloka 1.149||

એવમુક્તા તુ સા દેવી દૈવતૈરભિસત્કૃતા |
સમુદ્ર મધ્યે સુરસા ભિભ્રતી રાક્ષસં વપુઃ||1.149||

સ|| એવં દૈવતૈઃ અભિસત્કૃતા ઉક્તા તુ સા દેવી સમુદ્ર મધ્યે રાક્ષસં વપુઃ ભિભ્રતી ||

||Sloka meanings||

એવં દૈવતૈઃ અભિસત્કૃતા ઉક્તા તુ
- thus respectfully told by Devas
સા દેવી સમુદ્ર મધ્યે
- that divine being in the middle of the ocean
રાક્ષસં વપુઃ ભિભ્રતી
- assumed the form of a demon

||Sloka summary||

"Thus having been told by Devas and receiving their honors, that lady demon presented herself in the middle of the ocean."||1.149||

||Sloka 1.150||

વિકૃતં ચ વિરૂપં ચ સર્વસ્ય ચ ભયાવહમ્|
પ્લવમાનં હનૂમંતં આવૃત્યેદમુવાચહ||1.150||

સ|| (તદા) પ્લવમાનં હનૂમંતં આવૃત્ય (તત્) સર્વસ્ય ચ ભયાવહં વિકૃતં ચ વિરૂપં ઇદં આહ||

||Sloka meanings||

સર્વસ્ય ચ ભયાવહં વિકૃતં ચ વિરૂપં
- with a form that is terrifying and unnatural and ugly
પ્લવમાનં હનૂમંતં આવૃત્ય
- surrounding Hanuman who was flying
ઇદં આહ
- said the following

||Sloka summary||

"Then with an ugly and terrifying form, surrounding Hanuman who was flying , she said the following."||1.150||

Rama TiKa elaborates "દેવતૈઃ એવમુક્તા અભિસત્કૃતા સમુદ્ર મધ્યે વિદ્યમાના સુરસા વિકૃતં છિન્નનાશિકાત્વાદ્યનેક વિકાર વિશિષ્ઠં અત એવ વિરૂપં શુભરૂપાદિ વિરુદ્ધં અત એવ સર્વસ્ય ચ ભયાવહં ભીતિ પ્રાપકં રાક્ષસં વપુઃ ભિભ્રતી સતિ હનુમન્તં આવૃત્ય ઇદં ઉવાચ".

||Sloka 1.151||

મમભક્ષઃ પ્રદિષ્ટસ્ત્વં ઈશ્વરૈર્વાનરર્ષભ |
અહં ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ પ્રવિશેદં મમાનનમ્||1.151||

સ|| (હે) વાનરર્ષભ ઈશ્વરૈઃ ત્વં મમભક્ષઃ પ્રદિષ્ટઃ | અહં ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ | ઇદં મમ આનનમ્ પ્રવિશ ||

||Sloka meanings||

વાનરર્ષભ ઈશ્વરૈઃ ત્વં મમભક્ષઃ પ્રદિષ્ટઃ
- bull among Vanaras, you are provided as my food by the lord of the Universe
અહં ત્વાં ભક્ષયિષ્યામિ
- I will eat you
ઇદં મમ આનનમ્ પ્રવિશ
- this is my mouth, enter

||Sloka summary||

"Oh Bull among Vanaras, the Lord has provided you as my food. I will eat you. This is my mouth, enter." ||1.151||

||Sloka 1.152||

એવમુક્તઃ સુરસયા પ્રાઙ્જલિર્વાનરર્ષભ|
પ્રહૃષ્ટવદનઃ શ્રીમાન્ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ||1.152||

સ|| સુરસયા એવં ઉક્તઃ વાનરર્ષભઃ પ્રહૃષ્ટવદનઃ પ્રાઙ્જલિઃ શ્રીમાન્ ઇદં વચનં અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

સુરસયા એવં ઉક્તઃ
- thus told by Surasa
વાનરર્ષભઃ પ્રહૃષ્ટવદનઃ પ્રાઙ્જલિઃ
- bull among Vanaras, with a pleasant countenance with folded hands
શ્રીમાન્ ઇદં વચનં અબ્રવીત્
- the illustrious one spoke these words

||Sloka summary||

"Having been told by thus by Surasa, with a happy and willing countenance the illustrious one said the spoke these words." ||1.152||

||Sloka 1.153||

રામોદાશરથિર્નામ પ્રવિષ્ટો દંડકાવનમ્|
લક્ષ્મણેન સહ ભ્રાતા વૈદેહ્યાચાપિ ભાર્યયા||1.153||

સ|| રામઃ નામ દાશરથિઃ ભ્રાતા લક્ષ્મણેન સહ ભાર્યયા વૈદેહ્યા ચાપિ દંડકાવનમ્ પ્રવિષ્ઠઃ ||

||Sloka meanings||

રામઃ નામ દાશરથિઃ
- son of Dasaratha by name Rama
ભ્રાતા લક્ષ્મણેન સહ ભાર્યયા વૈદેહ્યા ચાપિ
- along with brother Lakshmana and wife Sita
દંડકાવનમ્ પ્રવિષ્ઠઃ
- entered the Dandaka forest

||Sloka summary||

"The son of Dasaratha by name Rama, along with his brother Lakshmana and his wife Sita entered the Dandaka forest." ||1.153||

||Sloka 1.154||

અન્યકાર્યવિષક્તસ્ય બદ્ધવૈરસ્ય રાક્ષસૈઃ |
તસ્ય સીતા હૃતા ભાર્યા રાવણેન યશસ્વિની||1.154||

સ||રાક્ષસૈઃ બદ્ધવૈરસ્ય તસ્ય અન્યકાર્યવિષક્તસ્ય ભાર્યા યશસ્વિની સીતા રાવણેન અપહૃતા||

||Sloka meanings||

રાક્ષસૈઃ બદ્ધવૈરસ્ય
- by Rakshasa with deep rooted enmity
અન્યકાર્યવિષક્તસ્ય
- while he was engaged in other work
તસ્ય ભાર્યા યશસ્વિની સીતા રાવણેન અપહૃતા
- his glorious wife Sita was abducted by Ravana

||Sloka summary||

"While he was engaged otherwise his wife, glorious Sita, has been abducted by Ravana."||1.154||

Govindaraja clarifies, અન્યકાર્યાવિષક્તસ્ય, as મારીચ મૃગ ગ્રહણવ્યાસક્તસ્ય. That while Rama was engaged in capturing Maricha in the form of a deer.

||Sloka 1.155||

તસ્યાઃ સકાશં દૂતોઽહં ગમિષ્યે રામ શાસનાત્ |
કર્તુમર્હસિ રામસ્ય સાહ્યં વિષયવાસિનિ||1.155||

સ|| અહં દૂતઃ તસ્યાઃ (સીતાયાઃ) સકાશમ્ રામશાસનાત્ ગમિષ્યે | (હે) વિષયવાસિનિ રામસ્ય સાહ્યં કર્તું અર્હસિ||

||Sloka meanings||

અહં દૂતઃ
- I am a messenger
તસ્યાઃસકાશમ્ રામશાસનાત્ ગમિષ્યે
- by Rama's command going in search of her
વિષયવાસિનિ
-oh resident of his kingdom
રામસ્ય સાહ્યં કર્તું અર્હસિ
- you should render help to Rama

||Sloka summary||

"I am his messenger going on his command. Oh Resident of his kingdom, it is proper for you to help Rama." ||1.155||

Govindaraja clarifies 'વિષયવાસિનિ' as 'રામ રાજ્ય વાસિની', one living in Rama's kingdom. Rama Tilaka says, by saying, રામસ્ય સાહ્યં કર્તું અર્હસિ, Hanuma is effectively saying 'do not eat me'.

||Sloka 1.156||

અથવા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા રામં ચાક્લિષ્ઠકારિણમ્|
આગમિષ્યામિ તે વક્ત્રં સત્યં પ્રતિશ્રુણોમિ તે||1.156||

સ|| અથવા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા અક્લિષ્ટકારિણં રામં ચ તે વક્ત્રં આગમિષ્યામિ | સત્યં તે પ્રતિશ્રુણોમિ ||

||Sloka meanings||

અથવા મૈથિલીં દૃષ્ટ્વા
- otherwise after seeing Maithili
અક્લિષ્ટકારિણં રામં ચ
- also Rama who makes things easy
તે વક્ત્રં આગમિષ્યામિ
- I will come into your mouth
સત્યં તે પ્રતિશ્રુણોમિ
- truly I promise you

||Sloka summary||

"Or else after seeing Mythili and Rama who makes difficult things look easy I will come back to your mouth. I am telling you the truth." ||1.156||

||Sloka 1.157||

એવમુક્તા હનુમતા સુરસા કામરૂપિણી|
અબ્રવીન્નાતિવર્તેન્માં કશ્ચિદેષવરો મમ||1.157||

સ|| હનુમતા એવં ઉક્તા કામરૂપિણિ સુરસા અબ્રવીત્ કશ્ચિત્ નાતિવર્તેત એષઃ મમ વરઃ ||

||Sloka meanings||

હનુમતા એવં ઉક્તા
- having been told thus by Hanuman
કામરૂપિણિ સુરસા અબ્રવીત્
- Surasa who can assume any form at will, said
કશ્ચિત્ નાતિવર્તેત
- none can cross me
એષઃ મમ વરઃ
- that is my boon

||Sloka summary||

"Having been told thus by Hanuman, Surasa said none can cross me. That is my boon." ||1.157||

||Sloka 157-1||

તં પ્રયાંતં સમુદ્વીક્ષ્ય સુરસા વાક્ય મબ્રવીત્|
બલં જિજ્ઞાસમાના વૈ નાગમાતા હનૂમતઃ||157-1||

સ|| હનૂમતઃ બલં જિજ્ઞાસમાના વૈ નાગમાતા સુરસા પ્રયાન્તં તં સમુદ્વીક્ષ્ય (ઇદમ્) વાક્યં અબ્રવીત્ ||

||Sloka meanings||

હનૂમતઃ બલં જિજ્ઞાસમાના વૈ
- desirous of knowing his strength
નાગમાતા સુરસા
- Surasa mother of serpents
પ્રયાન્તં તં સમુદ્વીક્ષ્ય
- observing him who was attempting go
વાક્યં અબ્રવીત્
- said the following words

||Sloka summary||

"The mother of serpents Surasa desirous of knowing Hanuman's strength, addressed the following words to Hanuman who was attempting to go away.||1.157-1||

Tilaka Tika clarifies, પ્રયાન્તં; 'પુનરાગચ્છામિ ઇત્યુક્તસ્યા વરદાનં શૃત્વાઽપિ પ્રયાણોન્મુખં તં'; 'Trying to go, having said I will come again'.

||Slokas 1.157-2||

પ્રવિશ્ય વદનં મેઽદ્ય ગંતવ્યમ્ વાનરોત્તમ|
વર એષા પુરા દત્તો મમધાત્રેતિ સત્વરા||1.157-2||
વ્યાદાય વિપુલં વક્ત્રં સ્થિતા સા મારુતેઃ પુરઃ|
એવમુક્તઃ સુરસયા ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ||1.157-3||

સ|| વાનરોત્તમ અદ્ય મે વદનં સત્વરા પ્રવિશ્ય ગંતવ્યમ્ | એષઃ વરઃ પુરા મે ધાત્રે દત્તઃ ઇતિ|| વ્યાદાય વિપુલં વક્ત્રં સા મારુતેઃ પુરઃસ્થિતા|| એવમુક્તઃ સુરસયા ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ ઇતિ||

||Sloka meanings||

વાનરોત્તમ
- Oh best of Vanaras
અદ્ય મે વદનં
- now enter my mouth
સત્વરા પ્રવિશ્ય ગંતવ્યમ્
- enter quickly and go
એષઃ વરઃ પુરા મે દત્તઃ
- this boon was given long time ago
ધાત્રે ઇતિ - by Brahma, the creator
વ્યાદાય વિપુલં વક્ત્રં
- having opened her mouth widely
સા મારુતેઃ પુરઃસ્થિતા
- stood in front of the Vanara

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras enter my mouth quickly and then you may go. Such is the boon given to me by Brahma, the creator'. Having opened her mouth wide, she stood in front of Maruti." ||1.157-2||

||Slokas 1.157-3||

એવમુક્તઃ સુરસયા ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ||1.157-3||
અબ્રવીત્કુરુવૈ વક્ત્રં યેન માં વિષહિષ્યસે|

સ|| સુરસયા એવમુક્તઃ ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ અબ્રવીત્| વૈ વક્ત્રં યેન મામ્ વિષહિષ્યસે (તત્) કુરુ (ઇતિ) ||

||Sloka meanings||

સુરસયા એવમુક્તઃ
- Having been told by Surasa thus
ક્રુદ્ધો વાનરપુંગવઃ અબ્રવીત્
- best of Vanaras who is angry spoke
વૈ કુરુ વક્ત્રં યેન મામ્ વિષહિષ્યસે
- open your mouth in way that you can bear me

||Sloka summary||

"Having been told thus by Surasa the Vanara became angry. The Vanara said open the mouth that which can bear me." ||1.157-3||

||Slokas 1.157-4,5||

ઇત્યુક્ત્વા સુરસાં ક્રુદ્ધા દશયોજનમાયતા ||1.157-4||
દશયોજનવિસ્તારો બભૂવ હનુમાંસ્તદા |
તં દૃષ્ટ્વા મેઘસંકાશં દશયોજનમાયતમ્||1.157-5||
ચકાર સુરસા ચાસ્યં વિંશદ્યોજન માયતમ્|

સ|| ઇત્યુક્ત્વા ક્રુદ્ધા સુરસા દશયોજનમાયતા | તદા હનુમાન્ દશયોજનવિસ્તારો બભૂવ || મેઘસંકાશં દશયોજનમાયતં તં દૃષ્ટ્વા સુરસા ચ આસ્યં વિંશદ્યોજનં આયતમ્ ચકાર ||

||Sloka meanings||

ઇત્યુક્ત્વા સુરસાં ક્રુદ્ધા
- having thus told Surasa, angry ( Hanuman)
દશયોજનમાયતા
- stretched himself ten Yojanas wide
તદા હનુમાન્ દશયોજનવિસ્તારો બભૂવ
- then Hanuman to stretched himself to ten yojanas
મેઘસંકાશં દશયોજનમાયતં
- one who is ten yojanas wide and looking like huge cloud
તં દૃષ્ટ્વા સુરસા ચ
- seeing him Surasa too
આસ્યં વિંશદ્યોજનં આયતમ્ ચકાર
- widened her mouth twenty Yojanas

||Sloka summary||

"Having thus told Surasa, angry Hanuman grew ten Yojanas wide. Seeing the ten Yojanas wide Hanuman looking like a cloud, Surasa too stretched her mouth wide by twenty Yojanas." ||1.157-4,5||

Many commentators do not count Slokas 1.157-2 નુંચિ 1.157-9 as part of Sundarakanda. Govindaraja says in his Bhushana Tika as follows. "અબ્રવીન્નાતિવર્તેન્માં કશ્ચિદેષ વરો મમેત્યસ્યાનન્તરં તદ્ દૃષ્ટ્વાવ્યાદિતં વક્ત્રં સુબુદ્ધિમાન્ ઇત્યાદિ શ્લોકા દ્રષ્ટવ્યાઃ| The sloka from ,"અબ્રવીન્નાતિવર્તેન્માં કશ્ચિદેષ વરો મમ" etc up to Sloka 'તદ્ દૃષ્ટ્વાવ્યાદિતં વક્ત્રં સુબુદ્ધિમાન્', are to be noted; "મધ્યે તં પ્રયાન્તમ્ ઇત્યાદિ શ્લોકાઃ પ્રક્ષિપ્તાઃ અસજ્ઙતાશ્ચ શતયોજનાયતત્વે વાનરાઃ લંકાવાસિભિશ્ચ જ્ઞાતઃ"| Some of the slokas in between are inserted Slokas and in appropriate too because if he grew to hundred Yojanas even people of Lanka Vanaras too would know.

||Slokas 1.157- 6,9||

હનુમાંસ્તુ તદા ક્રુદ્ધઃ ત્રિંશદ્યોજન માયતઃ||1.157-6||
ચકાર સુરસા વક્ત્રં ચત્વારિંશત્તથોચ્છ્રિતમ્ |
બભૂવ હનુમાન્વીરઃ પંચાશદ્યોજનોચ્છ્રિતઃ||1.157-7||
ચકાર સુરસા વક્ત્રં ષષ્ટિયોજન માયતમ્|
તથૈવ હનુમાન્વીરઃ સપ્તતી યોજનોચ્છ્રિતઃ||1.157-8||
ચકાર સુરસા વક્ત્રં અશીતી યોજનાયતમ્ |
હનુમાન્ અચલપ્રખ્યો નવતી યોજનોચ્છ્રિતઃ ||1.157-9||
ચકાર સુરસા વક્ત્રં શતયોજન માયતમ્|

સ|| તદા હનુમાંસ્તુ ( હનુમાન્ અપિ) ક્રુદ્ધઃ ત્રિંશદ્યોજનં આયતઃ(અભવત્)| સુરસા તથાવક્ત્રં ચત્વારિંશં ઉચ્છ્રિતમ્ ચકાર|| હનુમાન્ વીરઃ પંચાશદ્યોજન ઉચ્છ્રિતઃ બભૂવ | (તદા) સુરસા વક્ત્રં ષષ્ટિયોજનં આયતં ચકાર|| તથૈવ વીરઃ હનુમાન્ તથૈવ સપ્તતી યોજનમ્ ઉચ્છ્રિતઃ| સુરસા વક્ત્રં અશીતી યોજનં આયતમ્|| અચલપ્રખ્યો હનુમાન્ નવતી યોજનં ઉછ્છ્રિતઃ| (તદા) સુરસા વક્ત્રં શતયોજનં આયતમ્||

||Sloka meanings||

તદા હનુમાંસ્તુ ક્રુદ્ધઃ ત્રિંશદ્યોજનં આયતઃ(અભવત્)
- then angry Hanuman also became thirty Yojana wide
સુરસા તથાવક્ત્રં ચત્વારિંશં ઉચ્છ્રિતમ્ ચકાર -
- then Surasa opened her mouth forty Yojana wise;
હનુમાન્ વીરઃ પંચાશદ્યોજન ઉચ્છ્રિતઃ બભૂવ -
then valiant Hanuman grew to fifty Yojana wide
સુરસા વક્ત્રં ષષ્ટિયોજનં આયતં ચકાર -
Surasa opened her mouth sixty Yojana wide
તથૈવ વીરઃ હનુમાન્ તથૈવ સપ્તતી યોજનમ્ ઉચ્છ્રિતઃ-
then valiant Hanumans grew to seventy Yojana wide
સુરસા વક્ત્રં અશીતી યોજનં આયતમ્-
Surasa opened her mouth eighty Yojana wide
અચલપ્રખ્યો હનુમાન્ નવતી યોજનં ઉછ્છ્રિતઃ-
then Hanuma looking like mountain grew to ninety Yojanas.
(તદા) વક્ત્રં શતયોજનં આયતમ્-
then Surasa mouth became hundred Yojana wide.

||Sloka summary||

"Then angry Hanuman also became thirty Yojana wide; then Surasa opened her mouth forty Yojana wise; then valiant Hanuman grew to fifty Yojana wide; Surasa opened her mouth sixty Yojana wide; then valiant Hanumans grew to seventy Yojana wide; Surasa then opened her mouth eighty Yojana wide; then Hunuman looking like mountain grew to ninety Yojanas; then Surasa mouth became hundred Yojana wide." ||1.156-9||

||Slokas 1.157-10,1.158||

તં દૃષ્ટ્વા વ્યાદિતં ત્વાસ્યં વાયુપુત્ત્રઃ સુબુદ્ધિમાન્||1.157-10||
દીર્ઘજિહ્વં સુરસયા સુઘોરં નરકોપમમ્|
સુસંક્ષિપ્યાત્મનઃ કાયં બભૂવાંગુષ્ટમાત્રકઃ||1.158||
સોઽભિપત્યાશુ તદ્વક્ત્રં નિષ્પત્ય ચ મહાબલઃ|
અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ શ્રીમાન્ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ||1.159||

સ|| સુબુદ્ધિમાન્ વાયુપુત્ત્રઃ સુરસયા વ્યાદિતં તં સુઘોરં દીર્ઘજિહ્વં નરકોપમમ્‌આસ્યં દૃષ્ટ્વા આત્મનઃ કાયં સુસંક્ષિપ્ય અંગુષ્ટમાત્રકઃ બભૂવ ||શ્રીમાન્ મહાબલઃ સઃ આશુ તદ્વક્રં અભિપત્ય નિપત્ય ચ અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

સુબુદ્ધિમાન્ વાયુપુત્ત્રઃ
- the intelligent Hanuman
સુઘોરં દીર્ઘજિહ્વં
- dreadful long tongue
સુરસયા વ્યાદિતં નરકોપમમ્ આસ્યં દૃષ્ટ્વા તં
- looking at the mouth opened by Surasa looking like hell
આત્મનઃ કાયં સુસંક્ષિપ્ય અંગુષ્ટમાત્રકઃ બભૂવ
- made his body small, of the size of a thumb

||Sloka summary||

" The intelligent Hanuman, looking at the dreadful mouth with a long tongue looking like hell ,opened by Surasa, made his body small, of the size of a thumb."||1.157-10,1.158||

||Sloka 1.159||

સોઽભિપત્યાશુ તદ્વક્ત્રં નિષ્પત્ય ચ મહાબલઃ|
અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ શ્રીમાન્ ઇદં વચનમબ્રવીત્ ||1.159||

સ|| શ્રીમાન્ મહાબલઃ સઃ આશુ તદ્વક્ત્રં અભિપત્ય નિપત્ય ચ અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

શ્રીમાન્ મહાબલઃ
- Glorious and powerful
સઃ આશુ તદ્વક્ત્રં અભિપત્ય નિપત્ય ચ
- that hanuman in a moment entering her mouth and coming out too
અન્તરિક્ષે સ્થિતઃ
- standing in the sky
ઇદં વચનમ્ અબ્રવીત્
- said the following words

||Sloka summary||

"That Glorious and powerful Hanuman entered her mouth in a moment and came out too. Then he said the following words." ||1.159||

||Sloka 1.160||

પ્રવિષ્ટોઽસ્મિ હિ તે વક્ત્રં દાક્ષાયની નમોસ્તુતે|
ગમિષ્યે યત્ર વૈદેહી સત્યં ચાસીદ્વરસ્તવ ||1.160||

સ|| દાક્ષાયણિ તે વક્ત્રં પ્રવિષ્ટઃ અસ્મિ હિ | તે વરઃ સત્યં આસીત્ | તે નમઃ અસ્તુ | (અહં) યત્રવૈદેહી (તત્ર) ગમિષ્યે||

||Sloka meanings||

દાક્ષાયણિ તે વક્ત્રં પ્રવિષ્ટઃ અસ્મિ હિ
- O Dakshayani I have entered your mouth.
તે વરઃ સત્યં આસીત્
- your boon has come true
તે નમઃ અસ્તુ
- Salutations to you
(અહં) યત્રવૈદેહી (તત્ર) ગમિષ્યે
- ( now) I will go where Vaidehi is

||Sloka summary||

"O Dakshayani I have entered your mouth. Your boon has come true. Salutations to you. Now I will go where Vaidehi is." ||1.160||

||Sloka 1.161||

તં દૃષ્ટ્વા વદાનાન્મુક્તં ચંદ્રં રાહુમુખાદિવ|
અબ્રવીત્સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ વાનરમ્||1.161||

સ|| રાહુમુખાત્ ચંદ્રં ઇવ વદનાત્ મુક્તં તં વાનરં દૃષ્ટ્વા સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ અબ્રવીત્||

||Sloka meanings||

રાહુમુખાત્ ચંદ્રં ઇવ
- looking like the moon coming out of Rahu's mouth
વદનાત્ મુક્તં તં વાનરં દૃષ્ટ્વા
- seeing Hanuman who came out of the mouth
સુરસા દેવી સ્વેન રૂપેણ અબ્રવીત્
- Surasa, in her own true form, spoke

||Sloka summary||

"Seeing the Vanara released from her mouth, like moon released from the mouth of Rahu, Surasa assuming her true form said the following."||1.161||

||Sloka 1.162||

અર્થસિધ્યૈ હરિશ્રેષ્ઠ ગચ્છસૌમ્ય યથાસુખમ્|
સમાનયસ્વ વૈદેહીં રાઘવેણ મહાત્મના ||1.162||

સ|| હરિશ્રેષ્ઠ સૌમ્ય યથાસુખં અર્થ્યસિદ્ધ્યૈ ગચ્છ | વૈદેહીં મહાત્મના રાઘવેણ સમાનય||

||Sloka meanings||

હરિશ્રેષ્ઠ સૌમ્ય
- Oh Noble one and best of Vanaras,
યથાસુખં અર્થ્યસિદ્ધ્યૈ ગચ્છ proceed happily to accomplish your mission
વૈદેહીં મહાત્મના રાઘવેણ સમાનય
- unite Vaidehi with great self Rama

||sloka summary||

"Oh best of Vanaras, proceed happily to accomplish your mission. Unite Vaidehi with great Raghava". ||1.162||

||Sloka 1.163||

તતૃતીયં હનુમતો દૃષ્ટ્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્|
સાધુ સાધ્વિતિ ભૂતાનિ પ્રશશંસુઃ તદા હરિમ્ ||1.163||

સ|| સુદુષ્કરમ્ હનુમતઃ તત્ તૃતીયં કર્મ દૃષ્ટ્વા તદા સાધુ સાધુ ઇતિ ( સર્વાણિ) ભૂતાનિ હનુમતઃ પ્રશશંસુઃ||

||Sloka meanings||

હનુમતઃ - Hanuman's
સુદુષ્કરમ્ તત્ તૃતીયં કર્મ દૃષ્ટ્વા
- seeing that third very difficult feat
સાધુ સાધુ ઇતિ
- very good
તદા ભૂતાનિ હનુમતઃ પ્રશશંસુઃ
- then all the creatures praised Hanuman

||Sloka summary||

"Seeing that that third very difficult feat of Hanuman, all creatures praised Hanuman and said 'very good, very good'." ||1.163||

The story of Surasa has a moral.

Even on the spiritual path too one would continue to perform ordained actions. These are actions that need to be done . These are to be performed not for selfish benefit, they are to be performed offering them to the Supreme being. These actions are those done for him, performed as though they were done by him. The fruits of those actions are also offered to the Supreme. Then only those actions do not create bondages.

To test Hanuma the Suras use Surasa to block his way. Thus blocked by Surasa, Hanuma's response is to recite the story of Rama and seek to coopt her to his mission for Rama. Surasa does not relent and opens her mouth wide to invite him into her mouth. Initially Hanuma too grows bigger, competing with growing ego. When Surasa kept growing, Hanuma realized the futility of growing (setting aside his ego), makes himself small enough to fly into her mouth and back too in a moment thus completing her wish.

Here the futile ego is indicated in the growing size. It is a full demonstration of 'me and my power'. Realizing the futility, Hanuma uses his intellect in becoming small and completing the task. It is the demonstration of one with realized Self.

Valmiki through the story of Surasa is conveying the path to be followed by one on the spiritual path.

||Sloka 1.164||

સ સાગર મનાધૃષ્ય મભ્યેત્ય વરુણાલયમ્|
જગામાકાશમાવિશ્ય વેગેન ગરુડોપમઃ||1.164||

સ|| વેગેન ગરુડોપમઃ સઃ અનાધૃષ્યમ્ વરુણાલયં સાગરં અભ્યેત્ય આકાશં આવિશ્ય જગામ||

||Sloka meanings||

વેગેન ગરુડોપમઃ સઃ
- that one who is like Garuda, speedily
અનાધૃષ્યમ્ વરુણાલયં સાગરં
- (over the) invincible ocean, abode of Varuna
આકાશં અભ્યેત્ય આવિશ્ય જગામ
- went coursing through the sky

||Sloka summary||

"Hanuman speedily flew over the invincible ocean, coursing through the sky like Garuda".||1.164||

||Sloka 1.165||

સેવિતે વારિદારાભિઃ પતગૈશ્ચ નિષેવિતે |
ચરિતે કૈશિકાચાર્યૈઃ ઐરાવતનિષેવિતે||1.165||

સ|| વારિદારાભિઃ સેવિતે પતગૈશ્ચ નિષેવિતે કૈશિકાચાર્યૈઃ ચરિતે ઐરાવત નિષેવિતે (વાયુમાર્ગે હનુમાન્ જગામ)||

||Sloka meanings||

વારિદારાભિઃ સેવિતે
- frequented by the clouds that release torrential rains
સેવિતે પતગૈશ્ચ
- frequented by the birds
નિષેવિતે કૈશિકાચાર્યૈઃ
- inhabited by the masters of music and dance
ઐરાવતનિષેવિતે
- attended by elephant Airavata of Indra

||Sloka summary||

(Hanuman followed) the path frequented by the clouds that release torrential rains, inhabited by the birds, traversed by the masters of music and dance, attended by Airavata . ||1.165||

Govindaraja says the seven Slokas that follow describe the path in the sky travelled by Hanuma. Govindaraja says that this is to elaborate on the difficult task of flying in the sky frequented by others. He also elaborates on some of the descriptions. "કૌશિકાચાર્યૈઃ કૌશિકે રાગવિશેષે આચાર્યૈઃ વિદ્યાધર વિશેષૈઃ ઇત્યર્થઃ|

||Sloka 1.166||

સિંહકુંજર શાર્દૂલ પતગોરગવાહનૈઃ|
વિમાનૈઃ સંપતદ્ભિશ્ચ વિમલૈઃ સમલંકૃતે||1.166||

સ|| સિંહકુંજર શાર્દૂલ પતગ ઉરગ વાહનૈઃ સંપત્ભિઃ વિમલૈઃ સમલંકૃતે વિમાનૈઃ (ચરિતે માર્ગે હનુમાન્ જગામ)||

||Sloka meanings||

સિંહકુંજર શાર્દૂલ પતગ ઉરગ વાહનૈઃ
- with vehicles drawn by lions, elephants, tigers, birds and serpents
વિમલૈઃ સમલંકૃતે વિમાનૈઃ
- spotless well decorated aerial vehicles

||Sloka summary||

"(the sky was frequented by) the spotless well decorated aerial vehicles drawn by lions, elephants, tigers, birds and serpents." ||1.166||

||Sloka 1.167||

વજ્રાશનિસમહાઘાતૈઃ પાવકૈરુપશોભિતે |
કૃતપુણ્યૈ ર્મહાભાગૈઃ સ્વર્ગજિદ્ભિરલંકૃતે||1.167||

સ|| વજ્રાશનિસમાઘાતૈઃ પાવકૈઃ કૃતપુણ્યૈઃ સ્વર્ગજિદ્ભિઃ મહાભાગૈઃ ઉપશોભિતે (ચરિતે માર્ગે હનુમાન્ જગામ)||

||Sloka meanings||

વજ્રાશનિસમાઘાતૈઃ પાવકૈઃ
- the god of fire who strike fiercely like thunderbolt
કૃતપુણ્યૈઃ સ્વર્ગજિદ્ભિઃ મહાભાગૈઃ ઉપશોભિતે -
- looking splendid with those who have performed meritorious deeds, those who conquered heaven, accomplished ones,

||Sloka summary||

"Frequented by the god of fire who strike fiercely like a thunderbolt, frequented by those who have done meritorious deeds, frequented also by those accomplished people who have conquered heaven, looking splendid ||1.167||

||Sloka 1.168||

વહતા હવ્ય મત્યર્થં સેવિતે ચિત્રભાનુના |
ગ્રહનક્ષત્ર ચંદ્રાર્ક તારાગણ વિભૂષિતે||1.168||

સ|| હવ્યં વહતા ચિત્રભાનુના અત્યર્થં સેવિતે, ગ્રહનક્ષત્ર ચન્દ્રાર્કતારાગણવિભૂષિતે ( આકાશ માર્ગે હનુમાન્ જગામ)||

||Sloka meanings||

હવ્યં વહતા ચિત્રભાનુના અત્યર્થં સેવિતે
- frequented by the god of fire carrying great havis.
ગ્રહનક્ષત્ર ચન્દ્રાર્કતારાગણવિભૂષિતે
- decorated with planets , stars, moon and other constellations

||Sloka summary||

"The path was frequented by the god of Fire carrying the great Havis, adorned splendidly with planets, stars, Moon and other constellations." ||1.168||

||Sloka 1.169||

મહર્ષિ ગણ ગંધર્વ નાગયક્ષ સમાકુલે
વિવિક્તે વિમલે વિશ્વે વિશ્વાવસુ નિષેવિતે ||1.169||

સ|| મહર્ષિ ગણ ગન્ધર્વ નાગ યક્ષ સમાકુલે વિવિક્તે વિમલે વિશ્વે વિશ્વાવસુ નિષેવિતે (માર્ગે હનુમાન્ જગામ)

||Sloka meanings||

મહર્ષિ ગણ ગન્ધર્વ નાગ યક્ષ સમાકુલે
- filled with groups of eminent sages, Gandharvas, Nagas, Yakshas
વિવિક્તે વિમલે વિશ્વે
- with spotless isolated worlds
વિશ્વાવસુ નિષેવિતે
- inhabited by Viswavasu

||Sloka summary||

"Filled with groups of great Rishis, Gandharvas, Nagas, Yakshas , with isolated clear region inhabited by Viswavasu." ||1.169||

||Sloka 1.170||

દેવરાજ ગજાક્રાંતે ચંદ્રસૂર્ય પથે શિવે|
વિતાને જીવલોકસ્ય વિતતે બ્રહ્મનિર્મિતે ||1.170||

સ|| દેવરાજ ગજાક્રાન્તે ચંદ્રસૂર્યપથે શિવે જીવલોકસ્ય બ્રહ્મ નિર્મિતે વિતતે વિતાને (માર્ગે હનુમાન્ જગામ) ||

||Sloka meanings||

દેવરાજ ગજાક્રાન્તે
- path frequented by Indra's elephant
ચંદ્રસૂર્યપથે શિવે
- auspicious path frequented by Sun and Moon
જીવલોકસ્ય બ્રહ્મ નિર્મિતે વિતતે વિતાને
- extensive canopy created by Brahma for the living beings

||Sloka summary||

"It is the sporting ground of the elephant of king of Devas, the path of Sun and Moon, auspicious place of living beings created by Brahma, the extensive canopy covering the earth." ||1.170||

||Sloka 1.171||

બહુશસ્સેવિતે વીરૈ ર્વિદ્યાધરગણૈર્વરૈઃ|
જગામ વાયુમાર્ગેતુ ગરુત્માનિવ મારુતઃ||1.171||

સ|| વરૈઃ વીરૈઃ વિદ્યાધરગણૈઃ બહુશઃ સેવિતે વાયુમાર્ગે મારુતિઃ ગરુત્માનિવ જગામ||

||Sloka meanings||

બહુશઃ વરૈઃ વીરૈઃ વિદ્યાધરગણૈઃ સેવિતે -
frequented very often by the esteemed, the valiant, and the Vidyadharas
વાયુમાર્ગે મારુતિઃ ગરુત્માનિવ જગામ
- Hanuman went on the path of the wind like Garuda

||Sloka summary||

"Like Garuda Hanuman traversed that path traversed by the groups of Vidyadharas, and other valiant ones and the esteemed ones." ||1.171||
.
||Sloka 1.172||

પ્રદૃશ્યમાન સર્વત્ર હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ|
ભેજેઽમ્‍બરમ્ નિરાલંબં લંબપક્ષ ઇવાદ્રિરાટ્||1.172||

સ|| હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ સર્વત્ર પ્રદૃશ્યમાનઃ નિરાલંબં લંબપક્ષઃ અદ્રિરાટ્ ઇવ અંબરમ્ ભેજે||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ મારુતાત્મજઃ સર્વત્ર પ્રદૃશ્યમાનઃ
- Hanuman, son of wind god, visible from all sides
નિરાલંબં લંબપક્ષઃ અદ્રિરાટ્ ઇવ
- like a mountain with big wings with any support
અંબરમ્ ભેજે
- occupied the space

||Sloka summary||

Hanuman , the son of wind god, being seen everywhere in the sky, was looking like a mountain with wings flying unsupported in the sky." ||1.172||

Thus Hanuman moves forward with his mission for, "રામાર્થમ્ વાનરાર્થમ્ ચ"; Now we hear the episode of Simhika in the next few Slokas. The demoness Simhika stalls Hanuman unknown to him, by holding his shadow.

||Sloka 1.173||

પ્લવમાનં તુ તં દૃષ્ટ્વા સિંહિકા નામ રાક્ષસી|
મનસા ચિંતયામાસ પ્રવૃદ્ધા કામરૂપિણી ||1.173||

સ|| પ્લવમાનં તં દૃષ્ટ્વા સિંહિકા નામા રાક્ષસી પ્રવૃદ્ધા કામરૂપિણી ચિન્તયામાસ||

||Sloka meanings||

પ્લવમાનં તં દૃષ્ટ્વા
- seeing him who is flying in the sky
સિંહિકા નામા કામરૂપિણી રાક્ષસી
- a demoness by name Simhika, capable of assuming any form
પ્રવૃદ્ધા ચિન્તયામાસ
- expanding her body started thinking

||Sloka summary||

"Seeing him who is flying in the sky, a demoness by name Simhika who can assume any form, expanding her body started thinking." ||1.173||

||Sloka 1.174||

અદ્ય દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય ભવિષ્યામ્યહમાશિતા |
ઇદં હિ મે મહત્ સત્વં ચિરસ્ય વશમાગતમ્||1.174||

સ|| ચિરસ્ય ઇદં મહત્ સત્ત્વમ્ મે વશમ્ આગતમ્ | દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય અદ્ય અહમ્ આશિતા ભવિષ્યામિ||

||Sloka meanings||

ચિરસ્ય ઇદં મહત્ સત્ત્વમ્
- after a long time a great being
મે વશમ્ આગતમ્
- has come into my fold
દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય અદ્ય
- after a long time
અહમ્ આશિતા ભવિષ્યામિ
- I will be satiated today

||Sloka summary||

"After a long time this great being has come into my fold. Today I will be satiated".||1.174||

||Sloka 1.175||

ઇતિ સંચિત્ય મનસા છાયમસ્ય સમાક્ષિપત્ |
છાયાયાં ગૃહ્યમાણાયાં ચિંતયામાસ વાનરઃ||1.175||

સ|| (સિંહિકા) ઇતિ મનસા સંચિત્ય અસ્ય (કપિસ્ય) છાયામ્ સમાક્ષિપત્ | છાયાયામ્ ગૃહ્યમાણાયામ્ વાનરઃ ચિંતયામાસ||

||Sloka meanings||

ઇતિ મનસા સંચિત્ય
- thus thinking like that in her mind
અસ્ય (કપિસ્ય) છાયામ્ સમાક્ષિપત્
- held his shadow
છાયાયામ્ ગૃહ્યમાણાયામ્
- as shadow was held
વાનરઃ ચિંતયામાસ
- Vanara started thinking

||Sloka summary||

"Thus thinking in her mind, Simhika held his shadow. As his shadow was held, Vanara started thinking ||1.175||

||Sloka 1.176||

સમાક્ષિપ્તોઽસ્મિ સહસા પંગૂકૃત પરાક્રમઃ|
પ્રતિલોમેન વાતેન મહાનૌરિવ સાગરે||1.176||

સ||સાગરે પ્રતિલોમેન વાતેન મહાનૌરિવ સહસા પંગૂકૃત પરાક્રમઃ સમાક્ષિપ્તઃ અસ્મિ||

||Sloka meanings||

સાગરે પ્રતિલોમેન વાતેન
- wind from the opposite side in the high seas
મહાનૌરિવ - like a big ship
સહસા પંગૂકૃત પરાક્રમઃ
- suddenly powerless
સમાક્ષિપ્તઃ અસ્મિ
- held I am

||Sloka summary||

"Like the ship in the high seas caught by the opposing wind, I am held and become powerless". ||1.176||

||Sloka 1.177||

તિર્યગૂર્ધ્વમથશ્ચૈવ વીક્ષમાણસ્તતઃ કપિઃ|
દદર્શ સ મહત્ સત્ત્વં ઉત્થિતં લવણાંભસિ||1.177||

સ||તતઃ (હનુમાન્) તિર્યક્ ઊર્ધ્વમ્ અથશ્ચૈવ વીક્ષમાણઃ લવણાંભસિ ઉત્થિતમ્ મહત્ સત્ત્વં દદર્શ||

||Sloka meanings||

તતઃ (હનુમાન્) તિર્યક્ ઊર્ધ્વમ્ અથશ્ચૈવ વીક્ષમાણઃ
- then Hanuman looking up down and all sides
લવણાંભસિ ઉત્થિતમ્
- one who rose up from the salt sea
મહત્ સત્ત્વં દદર્શ
- saw a huge being

||Sloka summary||

"Then Hanuman looking up down, across saw a great creature rise up from the salty sea ." ||1.177||

||Sloka 1.178||

તદૃષ્ટ્વા ચિંતયામાસ મારુતિર્વિકૃતાનનઃ|
કપિરાજેન કથિતં સત્ત્વમદ્ભુત દર્શનમ્||1.178||
છાયાગ્રાહી મહાવીર્યં તદિદં નાત્ર સંશયઃ|

સ|| તત્ વિકૃતાનનમ્ દૃષ્ટ્વા મારુતિઃ ચિંતયામાસ | કપિરાજેન કથિતમ્ અદ્ભુતદર્શનં છાયાગ્રાહી મહાવીર્યં તત્ સત્ત્વં ઇદં અત્ર ન સંશયઃ ||

||Sloka meanings||

તત્ વિકૃતાનનમ્ દૃષ્ટ્વા
- seeing that one with hideous countenance
મારુતિઃ ચિંતયામાસ
- Maruti started thinking
કપિરાજેન કથિતમ્
- the one told by the king of Vanaras
છાયાગ્રાહી મહાવીર્યં અદ્ભુતદર્શનં
- the one who can catch the shadow, very powerful and of wonderful appearance
તત્ સત્ત્વં ઇદં
- that being is this one,
અત્ર ન સંશયઃ
- there is no doubt in this.

||Sloka summary||

"Maruti started thinking. That powerful creature capable of capturing the shadow, the one told by the king of Vanaras, is this one. There is no doubt about this."||1.178||

|| Sloka 1.179||

સ તાં બુદ્વાર્થતત્વેન સિંહિકાં મતિમાન્કપિઃ||1.179||
વ્યવર્થત મહાકાયઃ પાવૃષીવ વલાહકઃ|

સ||મતિમાન્ સ કપિઃ તામ્ અર્થતત્ત્વેન સિંહિકામ્ બુદ્ધ્વા મહાકાયઃ પ્રાવૃષિ વલાહકઃ ઇવ વ્યવર્થત ||

||Sloka meanings||

મતિમાન્ સ કપિઃ
- wise Hanuman
અર્થતત્ત્વેન તામ્ સિંહિકામ્ બુદ્ધ્વા
- by her nature knowing her as Simhika by પ્રાવૃષિ વલાહકઃ ઇવ - like a cloud in rainy season
મહાકાયઃ વ્યવર્થત
- grew into one with huge body

||Sloka summary||

"The wise Hanuman, by her nature knowing her as Simhika, grew into one with huge body like a cloud in rainy season." ||1.179||

|| Sloka 1.180||

તસ્ય સા કાયમુદ્વીક્ષ્ય વર્ધમાનં મહાકપેઃ||1.180||
વક્ત્રં પ્રસારમાયાસ પાતાળાંતર સન્નિભમ્|

સ|| વર્ધમાનં મહાકપેઃ કાયમુદ્વીક્ષ્ય સા (સિંહિકા) તસ્ય પાતાળાંતર સન્નિભં વક્ત્રં પ્રસારયામાસ |

||Sloka meanings||

વર્ધમાનં મહાકપેઃ કાયમુદ્વીક્ષ્ય
- observing the body of great Vanara growing thus
પાતાળાંતર સન્નિભં
- like the gap between sky and the underworld
સા (સિંહિકા) તસ્ય વક્ત્રં પ્રસારયામાસ
- she extended her mouth

||Sloka summary||

"Observing the body of great Vanara growing thus, she ( Simhika) extended her mouth like the gap between sky and the underworld"

Rama Tika elaborates 'પાતાળામ્બરસંનિભમ્' as 'પાતાળ આકાશ મધ્યભાગ સદૃશમ્'. Her mouth is opened as wide as the space between sky and the underworld (પાતાળ). Wide enough to gobble Hanuma and also wide enough for Hanuma to see everything inside very clearly.

||Slokas 1.181,182||

ઘનરાજીવ ગર્જંતી વાનરં સમભિદ્રવત્||1.181||
સ દદર્શ તતસ્તસ્યા વિવૃતં સુમહાન્મુખમ્|
કાયમાત્રં ચ મેધાવી મર્માણિ ચ મહાકપિઃ||1.182||

સ|| ઘનરાજીવ ગર્જન્તી વાનરં સમભિદ્રવત્ ||તતઃ મેધાવી મહાકપિઃ તસ્યાઃ વિવૃતમ્ કાયમાત્રં સુમહત્ મુખમ્ મર્માણિ ચ સઃ દદર્શ||

||Sloka meanings||

ઘનરાજીવ ગર્જન્તી વાનરં સમભિદ્રવત્
- roaring like a great cloud ran towards the Vanara
તતઃ મેધાવી મહાકપિઃ
- then that wise and great Vanara
તસ્યાઃ વિવૃતમ્ કાયમાત્રં
- her opened body alone
સુમહત્ મુખમ્ મર્માણિ ચ
- enormous mouth and internal body parts
સઃ દદર્શ- he saw

||Sloka summary||

"Roaring like a great cloud, she ran towards the Vanara. Then that wise Hanuman through the opened enormous mouth saw her body and internal parts." ||1.181,2||

||Sloka 1.183||

સ તસ્યા વિવૃતે વક્ત્રે વજ્રસંહનનઃ કપિઃ|
સંક્ષિપ્ત્ય મુહુરાત્માનં નિષ્પપાત મહાબલઃ||1.183||

સ|| મહાબલઃ વજ્રસંહનનઃ સઃ કપિઃ આત્માનમ્ મુહુઃ સંક્ષિપ્ત્ય તસ્યાઃ વિવૃતે વક્ત્રે નિષ્પપાત||

||Sloka meanings||

મહાબલઃ વજ્રસંહનનઃ
- powerful one with body with thunderbolt like physique
સઃ કપિઃ આત્માનમ્ મુહુઃ સંક્ષિપ્ત્ય
- that Vanara again making himself small
તસ્યાઃ વિવૃતે વક્ત્રે નિષ્પપાત
- jumped into her opened mouth

||Sloka summary||

"Then the great intelligent Vanara saw the enormous open mouth and body alone and vital parts too."||1.183||

||Sloka 1.184||

અસ્યે તસ્યા નિમજ્જંતં દદૃશુ સિદ્ધચારણાઃ|
ગ્રસ્યમાનં યથા ચંદ્રં પૂર્ણં પર્વણિ રાહુણા||1.184||

સ|| સિદ્ધ ચારણાઃ તસ્યાઃ આસ્યે નિમજ્જંતં રાહુના પર્વણિ ગ્રસ્યમાનં પૂર્ણં ચંદ્ર યથા દદૃશુ||

||Sloka meanings||

સિદ્ધ ચારણાઃ તસ્યાઃ
- Siddhas and charanas
આસ્યે નિમજ્જંતં
- one drowning in her mouth
રાહુના પર્વણિ ગ્રસ્યમાનં
- on the full moon day being seized by Rahu
પૂર્ણં ચંદ્ર યથા
- like the full Moon
દદૃશુ - saw

||Sloka summary||

"Siddhas and Charanas saw Hanuman drowning in her mouth like the full moon seized by Rahu". ||1.184||

||Sloka 1.185||

તતસ્તસ્યા નખૈસ્તીક્ષ્ણૈર્મર્માણ્યુત્કૃત્ય વાનરઃ|
ઉત્પપાથ વેગેન મનઃ સંપાતવિક્રમઃ||1.185||

સ||તતઃ વાનરઃ તીક્ષ્ણૈઃ નખૈઃ તસ્યાઃ મર્માણિ ઉત્કૃત્ય મનઃ સંપાતવિક્રમઃ વેગેન ઉત્પપાત||

||Sloka meanings||

તતઃ વાનરઃ તીક્ષ્ણૈઃ નખૈઃ
- then the Vanara with his sharp nails
તસ્યાઃ મર્માણિ ઉત્કૃત્ય
- tearing her vital parts
મનઃ સંપાત વિક્રમઃ
- with speed of mind in action
વેગેન ઉત્પપાત
- quickly came out

||Sloka summary||

"Then that Vanara with his sharp nails tearing her vital parts came out quickly withe speed of mind in action."||1.185||

||Sloka 1.186||

તાં તુ દૃષ્ટ્યા ચ ધૃત્યાચ દાક્ષિણ્યેન નિપાત્ય ચ|
સ કપિપ્રવરો વેગાદ્વવૃધે પુનરાત્મવાન્ ||1.186||

સ|| સઃ કપિ પ્રવરઃ તામ્ દૃષ્ટ્વા ચ ધૃત્યા ચ દાક્ષિણ્યેન નિપાત્ય પુનઃ વેગાત્ આત્મવાન્ વવૃધે||

||Sloka meanings||

સઃ કપિ પ્રવરઃ
- that best of Vanaras
ધૃત્યા ચ દાક્ષિણ્યેન દૃષ્ટ્વા ચ નિપાત્ય ચ
- with firmness of mind, looking at her kindly threw her down
પુનઃ વેગાત્ આત્મવાન્ વવૃધે- once again rapidly grew in size

||Sloka summary||

"The best of Vanaras, with firmness of mind, looking at her kindly, threw her down again and rapidly grew in size." ||1.186||

||Sloka 1.187||

હૃતહૃત્સા હનુમતા પપાત વિધુરાઽમ્ભસિ|
તાં હતાં વાનરેણાશુ પતિતાં વીક્ષ્ય સિંહિકામ્||1.187||
ભૂતાન્યાકાશચારીણિ તમૂચુઃ પ્લવગોત્તમમ્|

સ|| સા હનુમતા હ્રુતહ્રુત્ વિધુરા અમ્બસિ પપાત| વાનરેણ આશુ હતાં પતિતામ્ તાં વીક્ષ્ય આકાશચારીણિ ભૂતાનિ પ્લવગોત્તમમ્ ઊચુઃ|

||Sloka meanings||

હનુમતા હ્રુતહ્રુત્
- with her heart torn by Hanumans
વિધુરા અમ્બસિ પપાત
- miserable one fell in the sea
વાનરેણ આશુ હતાં
- Killed instantly by Hanuman
પતિતામ્ તાં વીક્ષ્ય
- seeing her fallen in the sea
આકાશચારીણિ ભૂતાનિ પ્લવગોત્તમમ્ ઊચુઃ
- the creatures that fly in the sky spoke to Hanuma

||Sloka summary||

"With the heart torn , the miserable one instantly killed by Hanuman dropped down in the sea. Seeing her who has fallen down the beings who travel the sky addressed the best of Vanaras ."||1.187||

Both Tilaka Tika and Rama Tika have an interesting comment about Hanuman at this point.

Tilaka says as follows: તસ્યાશ્છાયાગ્રહણ માત્રેણ ભક્ષણાદિશક્તિમત્યાઃ સિંહિકાયા નિપાતને નિપાતનિમિત્તં રાવણનાશાય સ્વાત્મરૂપ રામવત્
સ્વસ્વરૂપો હનુમાન્ સૃષ્ટઃ | To kill that Simhika, one with the ability to eat one by just holding one by his shadow, Hanuman was born just like Rama was born to destroy Ravana;

Rama Tika says as follows : હનુમતા હૃતં ... સા અત એવ વિધુરા ગર્વેભ્યો વિમુક્તા સા સિંહિકા અમ્ભસિ સાગર જલે પપાત| તત્ર હેતુઃ - તસ્યા નિપાતને સ્વયંભુવા બ્રહ્મણા હનુમાન્ એવ સૃષ્ટઃ નિર્મિતઃ|| Effectively it means - Killed by Hanuma that miserable one Simhika freed of ego fell in the sea ; the cause - to destroy her Svayambhu Brahma made Hanuma to be born;

Both imply that material cause of death of Simhika was Hanuman who took special birth much like Rama was born to destroy Ravana.

In any case all the beings that travel the skies too note this special event and praise Hanuma

||Sloka 1.188||

ભીમમદ્યકૃતં કર્મ મહત્ સત્વં ત્વયા હતમ્||1.188||
સાધયાર્થમભિપ્રેતં અરિષ્ટં પ્લવતાં વર|

સ|| પ્લવતાં વરઃ અદ્ય ત્વયા મહત્ સત્ત્વં હતમ્| ભીમમ્ કર્મ કૃતમ્| (તવ) અભિપ્રેતમ્ અર્થમ્ અરિષ્ટમ્ સાધય |

||Sloka meanings||

પ્લવતાં વરઃ
- best of flyers
અદ્ય ત્વયા મહત્ સત્ત્વં હતમ્
- today a great being was killed by you
ભીમમ્ કર્મ કૃતમ્
- fierce deed has been done
અભિપ્રેતમ્ અર્થમ્ અરિષ્ટમ્ સાધય
- intended deed achieve unobstructed

||Sloka summary||

"Oh best of flyers, a great being was killed by you today. Fierce deed was done. Fulfil your mission unobstructed'.."||1.188||

||Sloka 1.189||

યસ્યત્વેતાનિ ચત્વારિ વાનરેંદ્ર યથા તવ||1.189||
ધૃતિર્દૃષ્ટિર્મતિ દાક્ષ્યં સ્વકર્મસુ સીદતિ||

સ|| વાનરેંદ્ર યસ્ય ધૃતિઃ દૃષ્ટિઃ મતિઃ દાક્ષ્યં એતાનિ ચત્વારિ તવ યથા સઃ કર્મસુ ન સીદતિ||

||Sloka meanings||

વાનરેંદ્ર યસ્ય ધૃતિઃ દૃષ્ટિઃ મતિઃ દાક્ષ્યં
- O best of Vanaras who ever has fortitude, vision, intelligence, and dexterity
એતાનિ ચત્વારિ તવ યથા
- these four as in your case
સઃ કર્મસુ ન સીદતિ
- he will not get lost ( attains success)

||Sloka summary||

"Oh Best of Vanaras ! one who has fortitude, vision, intelligence and dexterity like you will achieve his mission and will not be lost ".||1.189||

|| Sloka 1.190||

સતૈઃ સંભાવિતઃ પૂજ્યઃ પ્રતિપન્ન પ્રયોજનઃ||1.190||
જગામાકાશમાવિશ્ય પન્નગાશનવત્કપિઃ|

સ||પૂજ્યઃ સઃ કપિઃ તૈઃ સમ્ભાવિતઃ પ્રતિપન્નપ્રયોજનઃ આકાશં આવિશ્ય પન્નગાશનવત્ જગામ||

||Sloka meanings||

પૂજ્યઃ સઃ કપિઃ તૈઃ સમ્ભાવિતઃ
- venerable one, Vanara honored by them
પ્રતિપન્નપ્રયોજનઃ
- ( having) achieved the object
આકાશં આવિશ્ય પન્નગાશનવત્ જગામ
- entering the sky went like Garuda

||Sloka summary||

"The venerable one that Vanara, having achieved the objective, thus honored ascended the skies flew away like Garuda ". ||1.190||

Now let us see the meaning behind the story of Simhika in Sundarakanda.

The one following the spiritual path must perform the ordained action. On a similar token he must also give-up prohibited actions. This is the inner meaning of the story of Simhika

Forbidden action are the actions that injure or harms self.
Simhika means one who injures. The forbidden actions occupy our mind without our knowledge and bring it to a halt; like Simhika which caught hold of Hanuman shadow without his knowledge and brought Hanuma to a halt. Hanuma used his knowledge to defeat Simhika.

Both Surasa and Simhika are women. In the case of Surasa Hanuman enters her mouth comes out and then seeks her permission to proceed. In the case of Simhika, knowing that he was caught unawares, Hanuman proceeds to destroy her, just like the Sadhaka who rejects forbidden actions.

As noted earlier, Rama Tilaka writes as follows; અત્ર કવિરુત્પ્રેક્ષતે - તસ્યાશ્છાયાગ્રહણમાત્રેણ ભક્ષણાદિશક્તિમત્યાઃ સિંહિકાયા, નિપાતને નિપાત નિમિત્તં રાવણ નાશનાય સ્વાત્મ રૂપ રામવત્ સ્વસ્વરૂપો હનુમાન્ સૃષ્ઠઃ| - In this context the poet seems to say that for killing Simhika who is able to eat, just by holding the shadow; like for killing Ravana Rama was born in his own form ; Hanuman was also born.

||Sloka 1.191||

પ્રાપ્તભૂયિષ્ટ પારસ્તુ પર્વતઃ પ્રતિલોકયન્ ||1.191||
યોજનાનાં શતસ્યાંતે વનરાજિં દદર્શ સઃ|

સ|| ( હનુમાન્) શતસ્ય યોજનાનામ્ અન્તે પ્રાપભૂયિષ્ઠ પારઃ સર્વતઃ પ્રતિલોકયન્ વનરાજિમ્ દદર્શ||

||Sloka meanings||

પ્રાપભૂયિષ્ઠ પારઃ
- having reached the other side of the shore
શતસ્ય યોજનાનામ્ અન્તે
- at the end of hundred yojanas
સર્વતઃ પ્રતિલોકયન્ વનરાજિમ્ દદર્શ
- looking all around saw rows of forest trees

||Sloka summary||

"Having reached the other shore at the end of hundred Yojanas, looking all around, the Vanara saw rows of forest trees."||1.191||

||Sloka 1.192||

દદર્શ ચ પતન્નેવ વિવિધ દ્રુમભૂષિતમ્||1.192||
દ્વીપં શાખામૃગશ્રેષ્ઠો મલયોપવનાનિ ચ|

સ|| ( હનુમાન્) શતસ્ય યોજનાનામ્ અન્તે પ્રાપભૂયિષ્ઠ પારઃ સર્વતઃ પ્રતિલોકયન્ વનરાજિમ્ દદર્શ||શાખામૃગ શ્રેષ્ઠઃ પતન્નેવ વિવિધદ્રુમભૂષિતં દ્વીપં મલયોપવનાનિ ચ દદર્શ||

||Sloka meanings||

શાખામૃગશ્રેષ્ઠો
- best among animals that can jump on branches
પતન્નેવ
- even as he was in the air
દદર્શ ચ
- also saw
વિવિધ દ્રુમભૂષિતમ્
- adorned with several kinds of trees
મલયોપવનાનિ ચ
- gardens bordering Malaya mountains
દ્વીપં - island

||Sloka summary||

" Even as he was flying, Hanuman the best among beings that jump on trees, saw the island adorned with many trees and garden bordering the Malaya Mountain." ||1.192||

||Slokas 1.193,194||

સાગરં સાગરાનૂપં સાગરા નૂપજાન્દ્રુમાન્ ||1.193||
સાગરસ્ય ચ પત્નીનાં મુખાન્યપિ વિલોકયન્|
સ મહામેઘસંકાશં સમીક્ષ્યાત્માન માત્મવાન્||1.194||
નિરુંધત મિવાકાશં ચકાર મતિમાન્મતિમ્|

સ|| સાગરં સાગરાનૂપં સાગરાનૂપજાન્ દ્રુમાન્ સાગરસ્ય પત્નીનાં (નદીનાં) મુખાન્યપિ વિલોકયન્ સઃ મહામેઘસંકાશં આકાશં નિરુંધત મિવ આત્મવાન્ સમીક્ષ્ય (હનુમાન્) મતિં ચકાર||

||Sloka meanings||

સાગરં સાગરાનૂપં
- sea and the marshy lands bordering the sea
સાગરાનૂપજાન્ દ્રુમાન્
- trees in the lands around the sea
સાગરસ્ય પત્નીનાં (નદીનાં) મુખાન્યપિ વિલોકયન્
- seeing the rivers joining the sea
સઃ મહામેઘસંકાશં
- મેઘમુલતો સમાનમૈન, he who is like a huge cloud
આકાશં નિરુંધત મિવ આત્મવાન્ સમીક્ષ્ય
- seeing his own body looking as if obstructing the sky
મતિં ચકાર
- started thinking

||Sloka summary||

Looking at the ocean , the land bordering the sea, the trees grown on the land bordering the sea, and the mouth of the reivers joining the sea, looking at his own body of the size of a cloud as though obstructing the sky, Hanuman thought as follows.

||Sloka 1.195||

કાયવૃદ્ધિં પ્રવેગં ચ મમદૃષ્ટ્વૈવ રાક્ષસાઃ||1.195||
મયિ કૌતૂહલં કુર્યુરિતિ મેને મહાકપિઃ|

સ|| મમ કાયવૃદ્ધિં પ્રવેગં ચ દૃષ્ટ્વૈવ રાક્ષસાઃ મયિ કૌતૂહલમ્ કુર્યુઃ ઇતિ મહાકપિઃ મેને||તતઃ તત્ મહીધર સન્નિભમ્ તત્ શરીરં સંક્ષિપ્ય વીતમોહઃ આત્મવાનિવ પુનઃ પ્રકૃતિં આપેદે||

||Sloka meanings||

મમ કાયવૃદ્ધિં પ્રવેગં ચ દૃષ્ટ્વૈવ
- seeing my huge body and the speed
રાક્ષસાઃ મયિ કૌતૂહલમ્ કુર્યુઃ
- Rakshasa will be curious about me
ઇતિ મહાકપિઃ મેને
- thus the great Vanara thought

||Sloka summary||

" The great Vanara thought that seeing my increased size of body and the speed, the Rakshasas will be inquisitive about me".||1.195||

||Sloka 1.196||

તતઃ શરીરં સંક્ષિપ્ય તન્મહીધરસન્નિભમ્||1.196||
પુનઃ પ્રકૃતિ માપેદે વીતમોહા ઇવાત્મવાન્|

સ||તતઃ તત્ મહીધર સન્નિભમ્ તત્ શરીરં સંક્ષિપ્ય વીતમોહઃ આત્મવાનિવ પુનઃ પ્રકૃતિં આપેદે||

||Sloka meanings||

તતઃ તત્ મહીધર સન્નિભમ્
- that one who is like a huge mountain
તત્ શરીરં સંક્ષિપ્ય
- having contracted his body
વીતમોહઃ આત્મવાનિવ
- like a sage giving up his ignorance
પુનઃ પ્રકૃતિં આપેદે
- once again assumed natural size

||Sloka summary||

"Then having contracted his body which is like a mountain, getting rid of his attachment, like a sage giving up his ignorance, Hanuman once again resumed his normal form."||1.196||

||Sloka 1.197||

તદ્રૂપ મતિ સંક્ષિપ્ય હનુમાન્ પ્રકૃતૌ સ્થિતઃ||
ત્રીન્ક્રમાનિવ વિક્રમ્ય બલિવીર્યહરો હરિઃ||1.197||

સ|| હનુમાન્ તત્ રૂપં અતિસંક્ષિપ્ય બલિવીર્યહરઃ હરિઃ ત્રીન્ ક્રમાન્ વિક્રમ્ય ઇવ પ્રકૃતૌ સ્થિતઃ ||

||Sloka meanings||

હનુમાન્ તત્ રૂપં અતિસંક્ષિપ્ય
- Hanuman making that form of very small size
ત્રીન્ ક્રમાન્ વિક્રમ્ય બલિવીર્યહરઃ હરિઃ ઇવ
- just like Hari taking three strides to defeat king Bali
પ્રકૃતૌ સ્થિતઃ
- assumed his natural form

||Sloka summary||

"Then Hanuman contracting himself to be of a very small size , like Vishnu the vanquisher of Bali with three steps, stood in his normal form." ||1.197||

||Sloka 1.198||

સ ચારુનાનાવિધરૂપધારી
પરં સમાસાદ્ય સમુદ્ર તીરમ્|
પરૈરશક્યઃ પ્રતિપન્નરૂપઃ
સમીક્ષિતાત્મા સમવેક્ષિતાર્થઃ||1.198||

સ|| ચારુનાનાવિધરૂપધારી પરૈઃ અશક્યઃ સઃ પરં સમુદ્રતીરમ્ સમાસાદ્ય સમીક્ષિતાત્મા પ્રતિપન્નરૂપઃ સમવેક્ષિતાર્થઃ||

||Sloka meanings||

ચારુનાનાવિધરૂપધારી
-one who can take different lovely forms
પરૈઃ અશક્યઃ સઃ
- for others impossible
પરં સમુદ્રતીરમ્ સમાસાદ્ય
- reaching the other shore of the sea
સમીક્ષિતાત્મા
- gazing at his own self
પ્રતિપન્નરૂપઃ સમવેક્ષિતાર્થઃ
- assumed form considered suitable for the purpose

||Sloka summary||

"The one who can take different forms, having reached the other shore of the ocean which is impossible for others, looking at his own self assumed a form suitable for the purpose ." ||1.198||

||Sloka 1.199 ||

તતસ્સલંબસ્ય ગિરેઃ સમૃદ્ધે
વિચિત્ર કૂટે નિપપાત કૂટે|
સકેત કોદ્દાલકનાળિકેરે
મહાભ્ર કૂટ પ્રતિમો મહાત્મા||1.199||

સ|| તતઃ મહાદ્રિકૂટપ્રતિમઃ સઃ મહાત્મા લમ્બસ્ય ગિરેઃ વિચિત્રકૂટે સમૃદ્ધે સકેતકોદ્દાલકનાળિકેરે પ્રતિમૌ નિપપાત કૂટે||

||Sloka meanings||

તતઃ મહાદ્રિકૂટપ્રતિમઃ સઃ મહાત્મા
- then that high soul who resembled huge mountain
સમૃદ્ધે સકેતકોદ્દાલકનાળિકેરે
- full of rich Ketaka Uddalaka Naviera trees
વિચિત્રકૂટે
- with wonderful peaks
લમ્બસ્ય ગિરેઃ
- of mountain Lamba
પ્રતિમૌ નિપપાત કૂટે
- descended on the peak

||Sloka summary||

"Then the great soul , who resembled a great mountain descended on the top of Lamba mountain which is full of fruits and blossoms of Ketaka, Uddalaka, Narikela tress with many wonderful peaks ." ||1.199||

Ramayana Siromani Tika writes as follows: "મહાભ્રકૂટપ્રતિમઃ મહામેઘસમૂહ સદૃશો મહાત્મા હનુમાન્ પરૈરશક્યમ્ તરિતું ઇતિ શેષઃ. પરં સમુદ્ર તીરં સમાસાદ્યતતઃ સમુદ્ર તીરાત્ લમ્બસ્ય લમ્બાભિદસ્ય ગિરેઃ સમૃદ્ધેફલપુષ્પાદિભી પ્રવૃદ્ધે સકેતકોદ્દાલિકનારિકેળે, વિચિત્ર કૂટે વિચિત્રાણિ કૂટાનિ યસ્મિન્ તસ્મિન્ કૂટે પ્રધાન શિખરે નિપપાત"|

||Sloka 1.200||

તતસ્તુ સંપ્રાપ્ય સમુદ્ર તીરં
સમીક્ષ્ય લઙ્કાં ગિરિવર્યમૂર્ધ્નિ|
કપિસ્તુ તસ્મિન્ નિપપાત પર્વતે
વિધૂય રૂપં વ્યધયન્ મૃગદ્વિજાન્||1.200||

સ||તતઃ સમુદ્રતીરં સંપ્રાપ્ય કપિઃ તુ તસ્મિન્ પર્વતે નિપપાત મૃગદ્વિજાન્ વ્યધયન્ રૂપં વિધૂય ગિરિવર્યમૂર્ધ્નિ (સઃ) લંકાં સમીક્ષ્ય ||

||Sloka meanings||

તતઃ સમુદ્રતીરં સંપ્રાપ્ય
- then having reached the sea shore
મૃગદ્વિજાન્ વ્યધયન્ રૂપં વિધૂય
- shook his form that scared the beast and birds
ગિરિવર્યમૂર્ધ્નિ (સઃ) લંકાં સમીક્ષ્ય
- seeing Lanka perched on the top of the mountain
કપિઃ તુ તસ્મિન્ પર્વતે નિપપાત
- Vanara landed on the mountain

||Sloka summary||

"Having reached the seashore, then seeing Lanka located on top of the mountain , Hanuman shook his body which scared the beasts and birds on the mountain he landed". ||1.200||

||Sloka 1.201||

સ સાગરં દાનવપન્નગાયુતમ્
બલેન વિક્રમ્ય મહોર્મિમાલિનમ્|
નિપત્ય તીરે ચ મહોદધે સ્તદા
દદર્શ લઙ્કાં અમરાવતીમ્ ઇવ||1. 201||

||Sloka meanings||

દાનવપન્નગાયુતમ્
- filled with demons and serpents
મહોર્મિમાલિનમ્
- full of garland of high waves
સ સાગરં બલેન વિક્રમ્ય
- having crossed with his prowess
મહોદધે તીરે નિપત્ય
- landing on the shores of the great sea
તદા અમરાવતીમ્ ઇવ લઙ્કાં દદર્શ
- saw Lanka which was looking like Amaravati

||Sloka summary||

"Having crossed with his prowess the ocean filled with demons and serpents, having landed on the shore of the great sea, adorned with garlands of waves Hanuman saw Lanka which is like the city of Amaravati ." ||1.201||

Thus Hanuman lands in Lanka and sees the city of Lanka looking like city of Amaravati.

In this story of Hanuman crossing the ocean,
we see four difficult tasks achieved by Hanuman

1 Trying to cross the ocean to reach the other end without any support
2 Though Mainaka offered a place to take rest and proceed,
Hanuman continues his journey like the arrow shot by Rama
3 Overcoming Surasa with intelligence.
4 Overcoming Simhika with his powers.

To perform these four difficult tasks, Valmiki says one need the four capabilities. Those four are

1 fortitude, 2 vision, 3 intelligence and 4 dexterity

To be able to turn one's mind towards enquiry into self and focus on actions without fruits requires courage and fortitude that is "Dhruti". One must have the courage of his conviction that he can do away with chasing of fruits of action. Only then one can focus on actions without fruits. The pile of fortune may be easily accessible. But to turn away and move forward requires courage. That is "Dhruti".

There is many a time when one would be coming across actions that please one self. The one on a steady path gets many opportunities towards drifting away from the set goal. To keep his focus on the goal and not be distracted requires Vision that is indeed "Drushti"

To continue the path of action, doing all necessary actions offering the same to the Bhagavan, requires the mind that is tuned to accepting the vision. That is "Mati".

To avoid the actions that needed to be avoided, requires a capability or dexterity. That is 'Dakshyam".

Hanuman displayed these four capabilities in overcoming all the obstacles.

Similarly the man who is on a path to cross the ocean of Samsara, who is in search of Self, needs to master these characteristics to safely cross the ocean of Samsara. We need to acquire and manage these four capabilities
They are sure to allow us to move through the path of spirituality.

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે આદિકાવ્યે વાલ્મીકીયે
ચતુર્વિંશત્ સહસ્રિકાયાં સંહિતાયામ્
શ્રીમત્સુંદરકાંડે પ્રથમસ્સર્ગઃ||

Thus the first Sarga of Sundarakanda comes to an end .
પ્રથમસર્ગ સમાપ્તઃ.

||ઓમ્ તત્ સત્||